Lendering, Jona

Lendering, Jona

(1964) reisde uitgebreid door het Midden-Oosten, is als historicus werkzaam bij Livius Onderwijs en is redacteur van Ancient History Magazine. Hij is de auteur van verschillende boeken. Zijn De klad in de klassieken werd door het NRC Handelsblad geprezen als “een overtuigende liefdesverklaring” aan zijn vak, de oudheidkunde.

140 Recensies

14-04-2021

Ugaritische mythologie

Ugaritische mythologie [Recensie] De Syrische havenstad Ugarit, gelegen tegen de Turkse grens aan, bloeide in de Late Bronstijd en ging ten onder in de chaotische eerste helft van de twaalfde eeuw v.Chr. De crisis wordt doorgaans geassocieerd met migrerende “Zeevolken” maar was veel complexer dan dat. Eric Cline houdt het er in zijn leuke boek 1177 op dat het Bronstijdsysteem instortte doordat er...


07-04-2021

The Latin Inscriptions of Rome

Romeinse inscripties waren bedoeld om te koketteren [Recensie] Je hoeft de Tiberstad niet bezocht te hebben om tenminste één standaardfrase uit de Romeinse inscripties te kennen: SPQR, Senatus PopulusQue Romanus, ‘Romeinse Senaat en Volksvergadering’. Een andere uitdrukking met meer dan lokale bekendheid is Pontifex Maximus: de aanduiding van de hogepriester, later van de paus. Er zijn in Rome nog tienduizenden Latijnse inscripties, variërend van...


04-04-2021

Hoe zag Jezus eruit?

“Over het uiterlijk van Jezus valt niets met zekerheid te zeggen” [Recensie] Het Davidsfonds stuurde me Hoe zag Jezus eruit? van Willie Van Peer en hoewel ik op een geschenkje positief wil reageren, weet ik niet goed hoe. Dit boekje is niet slecht, het is niet goed, het is iets daartussen en eigenlijk ook dat niet. Van Peer behandelt een non-probleem en slaat zijwegen...


24-03-2021

De Skythen (2)

“Een handvol koningsnamen, piramiden, goden met dierenhoofden, de Nijl, en dat alles in de drie millennia voor het begin van onze jaartelling” [Recensie] Dat Cunliffes boek The Scythians. Nomad Warriors of the Steppe niet werkelijk overtuigt, zoals ik al zei, ligt voor een deel aan de materie. Wie schrijft over pakweg de oude Egyptenaren kan wel het een en ander bekend veronderstellen: een handvol...


21-03-2021

From the Holy Mountain

Over de verdwijnende christelijke kerken van het Midden-Oosten [Recensie] Sommige blogstukjes vergen wat voorbereiding, zoals dit. Een goede collega, wiens spirituele belangstelling wat uitgesprokener is dan de mijne, adviseerde me From the Holy Mountain te lezen, het boek dat de Britse auteur William Dalrymple (niet te verwarren met de conservatieve filosoof) wijdde aan de verdwijnende christelijke kerken van het Midden-Oosten. Ik heb het in één adem...


17-03-2021

The Scythians. Nomad Warriors of the Steppe

De Skythen (1) Het is pas op blz.311 in zijn vorig jaar verschenen boek The Scythians. Nomad Warriors of the Steppe dat de door mij bewonderde Britse oudheidkundige Barry Cunliffe het punt maakt waar ik op zat te wachten. Het is wat lyrisch geformuleerd maar belangrijk: “The wide expanse of steppe flowing through Eurasia, with its grey-green horizons receding in the distance and its...


02-03-2021

Vergaderleed

Vergaderleed [Recensie] Toen ik een kennis vertelde dat ik Vergaderen? Niet doen! van Ellen de Bruin aan het lezen was, vertelde hij me dat hij kort daarvoor op een kantoor was geweest waar de afdelingshoofden hadden besloten dit boekje te lezen en er vervolgens, met enige hilariteit, over waren gaan vergaderen. Het illustreert een reflex die we allemaal hebben: bij het minste of geringste...


15-07-2020

Het oudste geheugen op aarde

Verhalen van de Kelten [Recensie] Als de Vlaamse auteur Herman Clerinx in zijn nieuwe boek Het oudste geheugen op aarde. Verhalen uit de Keltische wereld de La Tène-cultuur moet typeren, de tweede grote fase van de Keltische beschaving, schrijft hij: “deze kunstenaars leefden gelijktijdig met de meesters van de klassieke Griekse kunst. Maar terwijl de Grieken bedreven waren in het...


01-09-2019

Uit de diepten van de hel

Geschiedenis die we op het internet nog niet hebben [Recensie/blog] Ik denk dat ik wel ongeveer weet wat een goed boek is. Ik zou het omschrijven als een boek dat onze cultuur helpt verrijken. Dat is inderdaad een flauwe formulering, aangezien er letterlijk honderden definities bestaan van cultuur, maar omdat die onderling familiegelijkenis vertonen, durf ik erop te vertrouwen dat...


21-08-2019

De Nieuwezijds Kolk en de Nieuwendijk in dertiende-eeuws Amsterdam

Een archeologische speurtocht [Recensie] Archeologiejournalist Theo Toebosch woont al jaren bij me om de hoek (of ik bij hem), en sinds we dat hebben ontdekt, gaan we wel eens lunchen. Ik kan daarom niet claimen dat het volgende een onbevooroordeelde recensie is. Maar zijn boekje, De Nieuwezijds Kolk en de Nieuwendijk in dertiende-eeuws Amsterdam. Een archeologische speurtocht is aardig genoeg om...


08-08-2019

De eeuw van Gisèle

Mythe en werkelijkheid van een kunstenares Je leeft maar twee keer: één keer zoals het feitelijk gebeurt en één keer zoals je je herinnert. Sommige mensen kunnen echter drie keer leven. Dat zijn degenen die hun herinneringen herorganiseren en een ideaalbeeld scheppen van hun leven. Ook al bestond dat natuurlijk gewoon uit sleur en herhaling, ze maken er een kunstwerk...


24-07-2019

Athene

Het leven van de eerste democratie [Recensie] In augustus of september 490 voor Christus versloegen de Atheners een Perzische invasiemacht, die de verdreven Atheense alleenheerser Hippias terug moest brengen. Met hun zege garandeerden de Atheners het overleven van het staatsbestel dat na de verdrijving van Hippias was ontstaan: de democratie. De slag bij Marathon is met recht belangrijk voor de...


03-07-2019

Whisky, wapens en weelde

Daniël Wolf, een geruchtmakend zakenman in crisis- en oorlogstijd [Recensie] Whisky, wapens en weelde van Herman Langeveld en Bram Bouwens is de biografie van de Nederlandse zakenman Daniël Wolf. Dat was, om eerlijk te zijn, geen naam die ik op mijn radar had. Gelukkig stapte ik onlangs in Haarlem in de trein met een heer die ik, hoewel er nogal wat...


05-06-2019

The Avars

Steppenrijk aan het begin van de middeleeuwen [Recensie] Laten we er kort en duidelijk over zijn: de Avaren zijn een van de allerbelangrijkste spelers geweest in de geschiedenis van Europa. Ruim een kwart millennium, laten we zeggen van 550 tot 800 ofwel van Justinianus tot Karel de Grote, beheersten ze het centrum van het werelddeel, ruwweg van wat nu Oostenrijk...


03-06-2019

Floresmens

Wat is een mens? [Recensie] Het had anders kunnen lopen in de zomer van 1965. Heel anders. Theo Verhoeven – die u mag typeren als classicus, archeoloog en paleontoloog – was begin juli bezig met onderzoek in de grot van Liang Bua op het Indonesische eiland Flores en had al genoteerd dat “deze grot extra belangrijk” was, toen de politie...


22-04-2019

De platte aarde

Geologie en kosmologie in de oudheid De informatie in elke door ons gesproken of geschreven zin vormt – om er eens een cliché tegenaan te gooien – het topje van een ijsberg. Er is de eigenlijke mededeling, maar die is alleen begrijpelijk doordat de spreker/schrijver en de luisteraar/lezer allerlei ideeën delen. Anders geformuleerd, de overdracht van informatie veronderstelt gedeelde informatie....


10-04-2019

Op zoek naar...

De gecompliceerde relatie tussen archeologie en bijbel [Recensie] Een oudheidkundige beschikt over twee soorten bewijsmateriaal: oude teksten en archeologische vondsten. (Daarnaast moet elke reconstructie worden getoetst, waarbij de sociale wetenschappen een rol spelen. Maar dat terzijde.) Door de variatie aan data zijn tegenspraken schering en inslag: Julius Caesar schrijft bijvoorbeeld dat hij de Belgen onderwierp, maar tot voor kort was...


20-03-2019

Europa, de Romeinse weg

Het belang van Rome [Recensie] Hoewel mensen verschillende biologische klokken hebben, doen we alsof iedereen ochtendmens is. Kinderen moeten vroeg naar school, ook al is bekend dat ze op dat moment weinig opnemen. Als avondmensen latere kantoortijden konden krijgen, was de ochtendspits veiliger. We houden zo vast aan een dagritme dat stamt uit een oude, agrarische samenleving, zelfs eeuwen later,...


06-02-2019

Dans die het heelal omkranst

Negen hymnen uit een vroege traditie [Recensie] Als er één classicus is van wie ik had verwacht dat hij nooit vroegchristelijke poëzie zou vertalen, dan is het Piet Gerbrandy, de auteur van het door mij bewonderde boek Het feest van Saturnus. In de inleiding tot dit overzicht van de Latijnse literatuur vraagt Gerbrandy zich af wat van dat onderwerp de...


30-01-2019

The Grand Strategy of the Byzantine Empire

De Byzantijnen ten oorlog Recensie] In 1984 publiceerde de Duitse historicus Alexander Demandt Der Fall Roms, waarin hij analyseerde hoe latere generaties hadden geoordeeld over de ondergang van het Romeinse Rijk in de vijfde eeuw. Hij beëindigde zijn boek met een lijst van 210 factoren die in de discussie een rol spelen, alfabetisch gerangschikt van Aberglaube tot Zweifrontenkrieg. Het onderwerp houdt...


23-01-2019

We graven hier niet de bijbel op!

De opgraving van Tell Deir Alla [Recensie] De oudheidkundige beschikt over teksten en over vondsten. Die twee soorten data documenteren op verschillende manieren hetzelfde verleden. Ze zijn allebei lastig. De geschreven bronnen veronderstellen een wereld, een wereldbeeld en een vormentaal die grondig afwijken van de onze; ze zonder doordachte uitlegstrategie (‘hermeneuse‘) lezen is zoiets als bij de Ronde van Frankrijk gaan...


02-12-2018

De wereld vóór god

Metafysica zonder gezwam [Recensie] Bekentenis: ik was al ergens halverwege mijn vierde jaar aan de universiteit toen ik me realiseerde dat ik noch bij de colleges oude geschiedenis, noch bij de colleges antieke filosofie ooit had gehoord over het Organon, de verzameling van zes teksten waarmee Aristoteles de grondslagen legde voor de logica en daarmee, indirect, voor alle latere wetenschap....


28-11-2018

De dageraad van Holland

Van Floris de Vette naar Floris V [Recensie] Ik weet niet meer hoe ik Henk ’t Jong heb leren kennen – online, ongetwijfeld – maar ik weet wel dat we elkaar voor het eerst hebben ontmoet in een restaurant op een bovenverdieping van het Groot Handelsgebouw in Rotterdam, genietend van het uitzicht op het station en de prachtige wolkenkrabbers. We...


14-11-2018

In Defense of a Liberal Education

Pleidooi voor de Humaniora [Recensie] De humaniora zijn een breed educatief programma dat erop is gericht het eigen denken beter te begrijpen. Ik zal niet beweren dat mensen met zo’n opleiding beter of menselijker zijn. Daar gaat het ook niet om. De humaniora zijn geen individualistisch ideaal: ofschoon de letterenstudenten hun opleiding krijgen als individuen, is het de bedoeling dat...


07-11-2018

Ketterijen in middeleeuws Europa

De strijd van de Katharen voor een eigen religieuze identiteit [Recensie] Ik weet weinig van katharen, wat voor een historicus opmerkelijk is, want de pausen en de koningen van Frankrijk was veel gelegen aan de onderdrukking van deze andersgelovigen. Door de oorlog tegen de katharen konden het Franse staatsapparaat en de pauselijke claim op het oppergezag worden  uitgebouwd. Een belangrijk...


25-08-2018

Greeks Bearing Gifts

Het goud van de Joden van Thessaloniki [Recensie] Een van de gruwelijkste gebeurtenissen in de aan gruwelijkheden niet bepaald arme Tweede Wereldoorlog was de vernietiging van de joodse gemeenschap in Thessaloniki. De Duitse bezetter – om eens een eufemisme te gebruiken – liet de joden weten dat ze hun lot voor veel goud konden afkopen, waarop zij eerst een vermogen...


22-08-2018

Redbad

Geschiedschrijving zoals het hoort [Recensie] Onlangs bezocht ik Redbad, de vermoedelijk slechtste film die ik ooit zag. Niet eens meer “zó slecht dat het eigenlijk weer onderhoudend is” – gewoon echt slecht. Hoe het Productiefonds geld gegeven kan hebben aan deze draak, is een van de mysteriën van het subsidiecircuit, al wil ik geloven dat de makers een ander script...


18-08-2018

De zevenvoudige dood van Evelyn Hardcastle

Zeven keer sterven [Recensie] Als ik u zeg dat de roman is gesitueerd in een geïsoleerd landhuis op het Engelse platteland, als ik u verder vertel dat het verhaal zich afspeelt op een onbepaald moment in de jaren twintig of dertig, als ik daaraan toevoeg dat er een strikte tweedeling is tussen de elite en de bediendes, als ik bovendien...


15-08-2018

Hardloper Huizenga

Geschiedenis van een vergeten wonderatleet [Recensie] Toen ik nog maar net geschiedenis studeerde, adviseerde een docent me om niet teveel te kijken naar de grote lijnen maar me ook te verdiepen in de details. Als voorbeeld noemde hij de herkomst van de koperen spijkers die werden gebruikt bij de bouw van VOC-schepen. Dertig jaar later weet ik nog steeds niet...


02-08-2018

One two three Four Ramones

Inktzwarte strip over The Ramones [Recensie] Een paar jaar geleden realiseerde ik me ineens dat de Ramones op mij het effect hebben van een ijsjeswinkel. Ik word er blij van. Veel wist ik echter niet van mijn nieuw-onderkende muzikale voorkeur, dus ik besloot er het een en ander over te lezen: de autobiografie van Johnny Ramone, de herinneringen van de...


25-07-2018

De slag bij Vlaardingen

Duizend jaar geleden werd Holland gevormd [Recensie] Op 29 juli 1018, deze week dus een millennium geleden, stuurde keizer Hendrik II van het Roomse Rijk, waar de Lage Landen destijds deel van uitmaakten, een leger uit om graaf Dirk III tot de orde te roepen. Deze heerste over onder andere de mondingen van de Maas en Rijn, een gebied de...


27-06-2018

Toneel in de Oudheid

Op de planken in Athene en Rome [Recensie] Wat je ook mag denken van de oude Grieken en Romeinen, ze weten de aandacht wél vast te houden. Al een eeuw of zes. En terecht, want wie zich in de antieke culturen verdiept, vindt steeds weer iets om zich over te verbazen en van te genieten. Veel fans zijn lid van...


06-06-2018

In Search of the Phoenicians

Fenicische identiteiten [Column] Soms vraag je je af of de wereld gek is geworden. Ik had die ervaring met Josephine Quinns eerder dit jaar verschenen boek In Search of the Phoenicians. Bij vrijwel elk hoofdstuk had ik, vrij naar Louis van Gaal, in de marge willen schrijven “Ben ik nou zo slim of is de schrijfster zo dom?” Dat is...


23-05-2018

Opgegraven strijd

De opkomst van de conflictarcheologie [Recensie] De Canadese archeoloog Bruce Trigger heeft er eens op gewezen dat zijn vakgebied lange tijd geënt was gebleven op de negentiende-eeuwse geschiedschrijving, met dit verschil dat de ‘grote mannen’ waren vervangen door archeologische culturen. Het focus op concurrentie en geweld was echter hetzelfde, en omdat zo in feite werd aangegeven dat oorlog van alle...


16-03-2018

De ommegang

Het genoegen van lezen als een kind [Recensie] Vroeger woonde romanschrijver Jan van Aken in een woonboot op loopafstand van mijn huis, tegenwoordig woont hij kilometers verderop en hoewel die niet onoverkomelijk zijn, zie ik hem minder vaak dan ik zou willen. Dat komt overigens niet alleen door zijn verhuizing maar ook doordat hij voor zijn schrijfwerk een studio heeft...


14-03-2018

Een meelijwekkend volk

Grondig en leesbaar boek over de Friezen [Recensie] Niemand is onbeschaafder dan de zogeheten bibliofiel, die niet strijdt om de inhoud van een boek te veroveren en nalaat zijn informatie te voorzien van onderstrepingen, aantekeningen en ezelsoren. Onze cultuur, die zoveel voordeel heeft gehad van de rusteloze speurtocht naar zo accuraat mogelijke inzichten, gaat ten onder aan schoonheid. Dit spreekt...


07-02-2018

Peoples of the New Testament World

Tollenaars en zondaars [Recensie] Ik was onlangs in de omstandigheden om een van de prangendste wetenschappelijke kwesties onzer tijd op te lossen: wat is erger, zes uur claustrofobie in een Airbus A319 of vijf uur blootstelling aan Heathrow Airport? Helaas werd ik afgeleid door de laatste hoofdstukken van William A. Simmons’ Peoples of the New Testament World, zodat ik u...


31-01-2018

Alan's war

Over soldaten die niet schieten [Recensie] Er bestaat een discussie over het aantal soldaten dat tijdens een gevecht daadwerkelijk in staat is te schieten. Dat schijnt een betrekkelijk laag percentage te zijn, al is die conclusie niet onomstreden en misschien wel onjuist. Toch zijn er tijdens de Tweede Wereldoorlog soldaten geweest die nooit vuurcontact hebben gemaakt, bijvoorbeeld omdat ze laat...


24-01-2018

Sie bauten die ersten Tempel

Kijkje geeft in de totstandkoming van kennis [Recensie] Het gaat om een belangrijke opgraving uit het vroege, voor-keramische Neolithicum. Wát er nu eigenlijk is opgegraven, is eigenlijk niet helemaal duidelijk, hoewel opgraver Klaus Schmidt er vrij zeker van is dat de plek een religieuze functie heeft gehad. In zijn aardige, mooi geïllustreerde boek Sie bauten die ersten Tempel biedt hij...


17-01-2018

Rome aan de Noordzee

De boeiendste Romeinse plek in Nederland [Essay] Als je me zou vragen wat ik de boeiendste Romeinse plek in Nederland vind, dan zou ik antwoorden met een wedervraag. Bedoel je de plek die museaal het interessantst is? Dan zou ik naar Nijmegen gaan, met het Valkhof als uitleg van de Romeinse tijd en met Museumpark Orientalis als uitleg van het...


27-12-2017

Donkere wolken boven Rome

Hersfttij van het Romeinse Rijk? [Recensie] – Als een straatventer ben ik rondgegaan om uitgeverijen te overtuigen dat ze echt een vertaling van het geschiedwerk van de Grieks-Romeinse auteur Herodianus moesten publiceren. Het is een van de aardigste teksten uit de oude wereld en er lag al een prachtvertaling door M.F.A. Brok, die weliswaar geactualiseerd moest worden maar ook een...


06-12-2017

Nobel streven (deel 3 en slot)

Humaniora hoe humaniora zijn bedoeld [Blog] Ik ben geen mediëvist en ook geen neerlandicus. Verwacht van mij geen inhoudelijk oordeel over Nobel streven, het onlangs verschenen boek van Frits van Oostrom dat ik al voor u samenvatte en waarover ik al opmerkte dat de auteur zo mooi uitlegt wat hij aan het doen is. Dit keer nog wat andere gedachtes...


29-11-2017

Nobel streven (deel 2)

Hoe als wetenschapper te schrijven voor een breed publiek [Blog] Wie over een wetenschappelijk onderwerp schrijft voor een groot publiek wordt vroeg of laat geconfronteerd met scepsis. De gebruikelijke adviezen in zulke situaties komen erop neer dat je het wetenschappelijk proces moet uitleggen. Ik verwijs maar weer eens naar Tussen onderzoek en samenleving. Althans, dat was vroeger goed genoeg. Inmiddels...


26-11-2017

Pelgrim

Biografie over Snouck Hurgronje [Recensie] – Wie in Leiden over het Rapenburg naar het Academiegebouw wandelt, passeert op nummer 61 het huis waar Christiaan Snouck Hurgronje heeft gewoond. Afgezien van de in steen gebeitelde naam herinnert er weinig aan de geleerde, die leefde van 1857 tot 1936 en tot op de dag van vandaag ietwat omstreden is. Snouck was namelijk...


22-11-2017

Nobel streven (deel 1)

Jan van Brederode: ridder in het klooster [Blog] Ik geloof dat Marcel Hulspas op Sargasso de eerste was die wist te melden dat het nieuwe boek van Frits van Oostrom, Nobel streven, ronduit geweldig is. Het boek bevat, zoals de ondertitel ietwat hijgerig maar adequaat samenvat, Het onwaarschijnlijke maar waargebeurde verhaal van ridder Jan van Brederode, die u zo rond...


30-08-2017

Petrus. Leerling, leraar, mythe

Fik Meijers Petrus [Essay] Wie via een boek van Fik Meijer kennismaakt met de Oudheid, herkent misschien dat de auteur een karikatuur biedt van wat wetenschap is. Dat is een probleem. Hij kan zich namelijk ook presenteren als lid van de academische gemeenschap, waardoor (ten onrechte) de indruk ontstaat dat oudhistorici wetenschappelijk niet meekomen, wat er op zijn beurt toe...


23-08-2017

Oudheid als ambitie

De Noordelijke Nederlanden en de oudheid [Recensie] De Nijmeegse uitgeverij Vantilt was zo vriendelijk me een exemplaar toe te sturen van Oudheid als ambitie. De zoektocht naar een passend verleden, 1400-1700 van Karl Enenkel en Koen Ottenheym. Ik voel me bij presentexemplaren altijd wat opgelaten omdat zo’n cadeautje doorgaans een onuitgesproken (en soms wél uitgesproken) verzoek is erover te schrijven,...


09-08-2017

Mijn landhuizen

Plinius’ landhuizen [Blog] Met weinig mensen heb ik de afgelopen jaren zo plezierig samengewerkt als met classicus Vincent Hunink. Ik zie hem te weinig. Vandaag ben ik in zijn stad Nijmegen, maar is hij op vakantie en ik durf er een krat Westmalle Tripel onder te verwedden dat als hij in Amsterdam is, ik net in Leeuwarden ben of in...


06-08-2017

NBV Studiebijbel

OERBOEKEN: De Bijbel Een inleiding (deel 5 en slot) Als je de Bijbel wilt lezen, hoe pak je dat dan aan, waar moet je beginnen? Classicus Jona Lendering geeft komende zondagen tips. Vandaag deel 5. Samenvatting Wat te lezen als u besluit u voor het eerst in de Bijbel te verdiepen? Ik zou adviseren: begin niet vooraan in deze bibliotheek...


30-07-2017

Bijbel

OERBOEKEN: De Bijbel Een inleiding (deel 4) Als je de Bijbel wilt lezen, hoe pak je dat dan aan, waar moet je beginnen? Classicus Jona Lendering geeft komende zondagen tips. Vandaag deel 4. De Messias Ik heb in drie eerdere stukken (zie onder) een overzicht gegeven van de joodse literatuur. Een complex geheel, dat ik ook als een leeslijstje zal...


23-07-2017

De Bijbel in gewone taal

OERBOEKEN: De Bijbel Een inleiding (deel 3) Als je de bijbel wilt lezen, hoe pak je dat dan aan, waar moet je beginnen? Classicus Jona Lendering geeft komende zondagen tips. Vandaag deel 3. over het lezen van en discussiëren over de Wet Vorige weken was ik hier bezig met een ‘guided tour’ door de Bijbel: welke teksten zou je moeten...


16-07-2017

Statenbijbel

OERBOEKEN: De Bijbel Een inleiding (deel 2)  Als je de bijbel wilt lezen, hoe pak je dat dan aan, waar moet je beginnen? Classicus Jona Lendering geeft komende zondagen tips. Vandaag deel 2: waarom het boek Job wereldliteratuur is. Ik was begonnen met een ‘guided tour’ door de Bijbel en aan het einde van het vorige stukje waren we aanbeland...


09-07-2017

Naardense Bijbel

OERBOEKEN: De Bijbel Een inleiding (deel 1) Als je de bijbel wilt lezen, hoe pak je dat dan aan, waar moet je beginnen? Classicus Jona Lendering geeft komende zondagen tips. [Oerboeken] Het was een mooi toeval dat hier vorige maand een stukje stond over een Bijbelvertaling, want iemand vertelde me laatst van plan te zijn de Bijbel te gaan lezen...


05-07-2017

The Hellenistic Far East

Hellenistisch Baktrië [Recensie] Ik heb ongeveer een jaar gedaan over The Hellenistic Far East (2014) van de Britse oudheidkundige Rachel Mairs. Niet omdat het geen boeiend boek zou zijn, niet omdat het een slecht boek zou zijn, maar omdat het extreem interessant was. Kort en goed samengevat onderzoekt Mair welke conclusies we met enig vertrouwen kunnen baseren op de beschikbare...


24-05-2017

A Beirut Anthology

Oost ontmoet west in Beiroet [Recensie] Steden waar ik graag terugkom: Antwerpen, Berlijn, Istanbul, Mainz, Palermo, Rotterdam, Shiraz, Thessaloniki en vooral – hiermee behoorde het lijstje te beginnen – Beiroet. Vraag me niet wat deze steden verbindt, behalve dan dat het steden zijn en dat ze iets kosmopolitisch over zich hebben. Vraag me ook niet wat Beiroet in dit gezelschap...


05-03-2017

Levi’s eerste kerstfeest

Jodenbekering [Recensie] Eergisteren is in Nijmegen Ewoud Sanders gepromoveerd, die u wellicht kent als de journalist die elke week op de achterpagina van het NRC Handelsblad een leuk stukje schrijft over de geschiedenis van deze of gene uitdrukking. Hij kan daar zoveel over vertellen omdat hij beschikt over een enorme database van gedigitaliseerde boeken, waaronder titels die nog niet aanwezig...


22-02-2017

Jewish War under Trajan and Hadrian

Joden in opstand [Recensie] Ik heb de afgelopen dagen geschreven over de alomtegenwoordigheid van geweld in de oude wereld en de reacties daarop vanuit het joodse geloof. Een interessante vraag is of zulke ideeën opstanden veroorzaken (U merkt dat ik alweer denk aan de reeks over methodologie die ik momenteel voorbereid.) In de meeste gevallen kan een oudheidkundige zulke causaliteitsvragen,...


05-02-2017

Het leven van Augustinus

Possidius’ Augustinus [Recensie] Ik heb een paar maanden geleden geblogd over de belangrijke christelijke auteur Augustinus en, in een heel andere context, veel langer geleden over de positieve invloed die deze kerkvader nog steeds heeft. Het is een fascinerende man en bovendien een van de drie mensen uit de Oudheid van wie je denkt dat je hem echt een beetje...


30-01-2017

Blik van boven

Eerbetoon aan de menselijke geest [Recensie] Het internet heeft zijn beloftes niet waar gemaakt. Het biedt informatie die je niet nodig hebt en maakt de informatie die je wél nodig hebt ontoegankelijk. Momenteel komt dat door betaalsites, maar dat is slechts de hedendaagse vorm van een al ouder probleem. Ik heb nog ergens de uitnodiging liggen die ik, toen ik...


30-11-2016

Democratie

Verontrustende politiek uit Athene [Recensie] “Door de makers van Logicomix” staat er op het omslag van het stripverhaal Democratie, en die aanbeveling was genoeg om het mee te nemen. Het is niet onwaar: Alecos Papadatos tekent opnieuw, Annie Di Donna kleurt opnieuw. Wie van het oorspronkelijke team ontbreken zijn Apostolos Doxiadis en Christos Papadimitrou, die het brein vormden achter Logicomix...


30-11-2016

Mythen moet je niet geloven!

Hoe leg je een mythe uit? [Recensie] Dat er aan kwakhistorici nooit gebrek is, heeft als voordeel dat we inmiddels genoeg voorbeelden hebben om systeem in de waanzin te herkennen. Eén karakteristiek is gebrek aan kennis van de hermeneuse, de wetenschappelijke methode om de bij de uitleg van oude teksten onvermijdelijke subjectiviteit te minimaliseren. Wanneer een kwakhistoricus een antieke tekst...


16-11-2016

Lof der botheid

Provocerende Hollandse eerlijkheid [Recensie] Lof der botheid is het nieuwe boek van René van Stipriaan en dat is niet de eerste de beste. Van Stipriaan, die lange tijd heeft gewerkt bij de onvolprezen Digitale Bibliotheek der Nederlandse Letteren, is bijvoorbeeld de auteur van Het volle leven: Nederlandse literatuur en cultuur ten tijde van de Republiek (ca. 1550-1800), een van de...


19-10-2016

Palmyra. De onvervangbare schat

Het Palmyra van Paul Veyne De Leesclub van Alles plaatste al eerder een bespreking van Palmyra. De onvervangbare schat. Oudheidkundige Jona Lendering is aanmerkelijk kritischer over het boek van Paul Veyne. [Recensie] Palmyra is zoiets als Isfahan of Samarkand: een karavaanstad van legendarische schoonheid. Ook als je er nooit bent geweest, ben je geschokt als je hoort dat vandalen daar...


24-09-2016

De handel en wandel van de boekenjood

Belezen straatverkopers [Recensie] Elke donderdag verzorgt Ewoud Sanders – full disclosure: ik ken hem persoonlijk – op de achterpagina van het NRC Handelsblad de Woordhoek, waarin hij vertelt over de geschiedenis van Nederlandse woorden en uitdrukkingen. Hij kan die geschiedenis reconstrueren dankzij een digitale databank waarin tienduizenden boeken zijn opgenomen. Als Sanders dus zegt dat het woord ‘speleoloog’ voor het...


22-09-2016

Arnhem

De slag om Arnhem door de ogen van de jongens [Recensie] “Een linkse hoek”: veldmaarschalk Montgomery gebruikte een boksterm om het aanvalsplan van Market Garden te typeren. Het idee was om niet vanuit Frankrijk en België frontaal op de Siegfriedlinie en de Rijn af te stormen, maar om een omtrekkende beweging te maken, linksom, over Eindhoven, Nijmegen en Arnhem –...


04-09-2016

Punk Rock Blitzkrieg

Marky Ramone [Essay] Een tijdje geleden realiseerde ik me dat ik altijd vrolijk word van de muziek van The Ramones. Ik bekeek een bekende documentaire, grasduinde eens wat en raakte geboeid door het contrast met een andere band uit die tijd, The Clash. Over het politieke engagement en de ernst van die laatste band bestaat geen twijfel. The Ramones leken er daarentegen,...


28-08-2016

Augustine - Conversions and Confessions

Augustinus [Longread] Manicheïsme is een antieke godsdienst waarin de kosmos werd voorgesteld als een eeuwige strijd tussen het goede en het kwade, tussen licht en donker, tussen geest en materie. Lange tijd is er weinig over bekend geweest: hoewel het in de Vroege Middeleeuwen een wereldreligie was, ging het manicheïsme ten onder in de concurrentie met het christendom en de islam....


12-08-2016

Het verhaal van mijn rampspoed

Academische titels [Column] De Geschiedenis van rampen, de autobiografie van de Franse geleerde Pierre Abélard (1079-1142), is een van de sleutelteksten uit de geschiedenis van het westerse denken. De auteur moet een onuitstaanbare man zijn geweest: in een klooster waar hij te gast was, maakte hij zich onmogelijk door kritische vragen te stellen bij de historiciteit van de stichter. Al...


23-07-2016

Hattin

De hoorns van Hattin “Hattin … was an immensely important battle with repercussions across the whole Mediterranean and beyond … but it was not decisive.” Elk jaar reizen duizenden toeristen in Israël van Megiddo naar Tiberias, dwars door Galilea. Vanuit de busramen zien ze eerst de slagvelden van Toetmozes III, Debora en Barak, Napoleon en Allenby, alvorens aan te komen...


30-04-2016

Romeinse Sporen

Het relaas van de Romeinen in de Benelux met 309 vindplaatsen om te bezoeken [Bespreking] Vandaag begint de Romeinenweek. Er staan de komende uren eenenveertig activiteiten op het programma en voor de gehele week 369, waaronder eenenveertig kinderactiviteiten, zevenentwintig tentoonstellingen, achttien wandelingen, achttien workshops, eenendertig rondleidingen, zeven lezingen en twee filmvertoningen. Ik hoorde dat de organisatoren een fles whisky naar...


21-02-2016

Macht zonder grenzen

Fik Meijers Romeinse Rijk Een tijdje geleden schreef ik over Fik Meijers Jezus en de vijfde evangelist. Ik legde uit dat dit boek een christelijke agenda volgde: Meijers Jezus was van alles, maar géén Jood. Ik zal de allerlaatste zijn, echt, om christenen het recht te ontzeggen hun heiland uit zijn religieuze en etnische context te lichten, maar ik wilde...


20-02-2016

Het einde van het Romeinse Rijk

Van Rossems Romeinse Rijk Ik heb altijd een zwak gehad voor Maarten van Rossem. Dat heeft te maken met een voorval in het najaar van 2010, toen het Allard Pierson-museum me vroeg tijdens de museumnacht een lezing te verzorgen waarin ik hellenisering en amerikanisering zou vergelijken. Ik voelde daar weinig voor omdat vergelijkingen als deze al snel ontaarden in gezwam,...


28-10-2015

Alles wordt beter!

Daar hadden de media onlangs toch even schokkend nieuws: de afgelopen veertig jaar zou het leven in zee zijn gehalveerd. Overbevissing, klimaatverandering, u kent de verklaringen. Ik vermoed echter dat u, media wise als u bent, op uw klompen aanvoelde dat dit niet waar zijn kón, en u kreeg gelijk. De onvolprezen factcheck-rubriek van De Volkskrant maakte vrij simpel korte...


16-10-2015

Achter de sluier het land. Reizen door Iran

[Bespreking] Er zijn veel Irans. U kent het land uit de media, die het vaak presenteren als een onbetrouwbare theocratie op zoek naar atoomwapens. Kijkt u op het internet, dan is de kans groot dat u belandt op de websites van nationalistische ballingen: zij presenteren een land dat lijdt onder de terreur van de religieuze leiders en terugverlangt naar de...


10-10-2015

Patria

Frontsoldaat in WOI Dat de atleet Louwe Huizenga in Groningen een wereldrecord op de marathon kon lopen zonder dat de wereld dat in de gaten had, was niet zó vreemd: de wereld verkeerde in oktober 1915 immers in oorlog. Toen Huizenga zijn record liep, beschreef een in Parijs wonende Nederlandse, Wilma Knaap, hoe haar broer Arthur, een soldaat in het...


05-07-2015

Slagschaduw

Waarom lezen prettig is Een mannenleven in een impasse. Enkele zekerheden zijn weggevallen, de man weet niet goed wat hij aanmoet met zijn bestaan, moddert wat aan. In een flashback vernemen we de oorzaak van de uitzichtloosheid. Maar dan: een ontmoeting met een inspirerende persoon geeft het slordige leven opnieuw richting. David Van Reybroucks knappe roman Slagschaduw (Update: Van Reybroucks...


21-05-2015

King Arthur

Tijdens de Britse verkiezingen van twee weken geleden werd op de sociale media een grapje gedeeld dat het misschien beter was geen verkiezingen te organiseren en in plaats daarvan een dame in een meertje te laten zwemmen en haar een zwaard te laten overhandigen aan degene die het beste een regering kon vormen. Uiteraard is dit een knipoogje naar het...


16-05-2015

De schaduw van Tambora

[Bespreking] Het was een klein stukje in Kijk, een kleine veertig jaar geleden: iedereen kende de uitbarsting van de Krakatau, las ik, maar niet heel lang daarvoor was er, eveneens in Nederlands-Indië, een veel grotere vulkaanuitbarsting geweest, die de hele wereld had geschokt. Ik heb dat altijd onthouden, zelfs al wist ik de naam van de vuurspuwende berg niet meer....


24-04-2015

Terug voor het tafelzilver

Oorlogskind In het nawoord van zijn boek Terug voor het tafelzilver herinnert auteur Floris van Dijk eraan dat het internationaal recht erkent dat in oorlogstijd kinderen extreem kwetsbaar zijn. Dat zal de lezer niet verbazen, want hij heeft dan het verhaal van Erich Kremer gelezen en weet wat die zoal heeft meegemaakt tijdens de Tweede Wereldoorlog. De jongen, vijftien jaar...


30-03-2015

Empires of the Silk Road

Zijderoute Ik beken dat ik er altijd moeite mee heb, met al die Centraal-Aziatische volken die je, als je je bezighoudt met de Oudheid, geacht wordt te herkennen. Het begint al in het tweede millennium v.Chr., toen de sprekers van de Indo-Europese talen uitzwermden: de Indiërs, de Iraniërs, de Hittieten, de Armeniërs, de Thraciërs, de Grieken, de Italiërs, de Kelten,...


28-03-2015

The Modern History of Jordan

 Jordanië [Recentie] Over Jordanië – dat destijds nog Transjordanië heette – heeft Winston Churchill eens opgemerkt dat het was geschapen met een enkele pennenstreek op een zondagmiddag in 1921. Dat klinkt leuk maar is complete onzin. Het land is beslist niet in één klap ontstaan toen de Britten en Fransen na de Eerste Wereldoorlog wat grenzen tussen de diverse mandaatgebieden...


03-02-2015

De ware zin heeft niemand nog verstaan

Een tijdje geleden kreeg ik van mijn ouders de mooie Nederlandse vertaling die J.T.P. de Bruijn heeft gemaakt van de kwatrijnen van Omar Khayyam, De ware zin heeft niemand nog verstaan. Een goed gevonden cadeau, want ik houd erg van deze poëzie en heb om die reden tweemaal in het Iraanse Nishapur een bezoek gebracht aan het graf van de...


01-08-2014

Christian Beginnings. From Nazareth to Nicaea. AD 30-325

De vroege kerk Over de vorig jaar overleden Géza Vermes heb ik al eens eerder een stukje geschreven. Na de Tweede Wereldoorlog was er, om voor de hand liggende redenen, meer ruimte voor het idee dat Jezus, als jood, moest worden bestudeerd in zijn joodse context. Vermes was een van de geleerden die handen en voeten gaf aan dat simpele...


18-04-2014

A History of the Middle East

Het Midden-Oosten in één boek Er was me eens gezegd dat als je iets zocht dat de hele geschiedenis van het Midden-Oosten voor je samenvatte, je het boek van Peter Mansfield moest hebben, A History of the Middle East. “De Mansfield”: het klonk alsof het een begrip was. Toevallig zag ik het boek, toen ik naar Curaçao ging, op Schiphol...


18-11-2013

De avonturen van Bill Clifford

Bomans, de grote stilist Godfried Bomans heeft, als ik het wel heb, zegge en schrijve één keer een onderscheiding gekregen voor zijn literaire werk. Een carnavalsmedaille. Het zal er iets mee te maken hebben gehad dat literaire onderscheidingen in zijn tijd – het derde kwart van de vorige eeuw – alleen werden toegekend aan de auteurs van zeer serieuze boeken. Helaas...


12-11-2013

Kopstukken, in Werken VI

Kleine interviews ‘‘Vraag: ‘Bestaan er meerdere Sinterklazen?’ Antwoord: ‘Er bestaat slechts één Sinterklaas, doch in meerdere personen.’’ Toen ik deze zin voor de eerste keer las, heb ik er zó om gelachen dat ik, toen ik Godfried Bomans’ Kopstukken ter voorbereiding van dit stukje herlas, al voorpret had bij de ‘Kleine catechismus van St.-Nicolaas’, waarvan dit de eerste vraag is....


12-08-2013

The Jewish Annotated New Testament

Het joodse Nieuwe Testament De vraag waarom joden en christenen gescheiden wegen zijn gegaan, het onderwerp waarover ik momenteel mijn boek Israël hersteld aan het schrijven ben, brengt de vragensteller al snel naar nogal wat oude bronnen. De joodse Bijbel en het Nieuwe Testament liggen voor de hand. Verder de Mishna, de eerste grote optekening van rabbijnse wijsheid. Deze teksten...


28-04-2013

Monsignor Quixote

Ineens wist ik aan wie de nieuwe paus, Franciscus, me deed denken: aan Monseigneur Quichot, de hoofdpersoon van een in 1982 verschenen roman van Graham Greene. Ik gebruik het woord “roman”, waarmee de schrijver zelf de tekst aanduidde, met aarzeling. De grenzen van het genre zijn inmiddels zó ver opgerekt dat vrijwel alle lange prozateksten er nu onder vallen. Er...


25-03-2013

Het noodlot van een ketter

Adriaan Koerbagh (1633-1669) leefde in het Amsterdam van de Gouden Eeuw, stamde uit een van de betere families en kwam in juridische moeilijkheden. Dat laatste brengt met zich mee dat er een dossier over hem is aangelegd, zodat een historicus zijn leven kan benutten om een schets te geven van het leven in de stad die “als Kayserin de croon...


16-03-2013

Hezbollah. A Short History

Het is een bekende klacht: de Amerikanen hebben een sjabloonachtige kijk op de wereld, die zou bestaan uit een pro- en een anti-Amerikaans kamp. Ik denk dat het verwijt in zijn algemeenheid onjuist is. Voor zover ik weet doen Amerikaanse diplomaten hun best en kennen ze alle relevante nuances. De politiek en de massamedia pakken die echter niet altijd op....


25-02-2013

The Ghosts of Martyrs Square

Na de Cederrevolutie [Recensie] De Libanese Burgeroorlogen (1975-1990) kenden vooral verliezers. De maronieten bijvoorbeeld, die hun dominantie over het land ten einde zagen komen. De Palestijnse vluchtelingen die, onbeschermd door de PLO en in de steek gelaten door de internationale gemeenschap, het zwaarst werden getroffen. De Libanese bevolking, die zich ondanks alles wonderbaarlijk weerbaar hield. Aan het einde was iedereen...


10-02-2013

The First Crusade

Heilige Oorlog [Recensie] Ik heb al eens geschreven over de veldslag bij Manzikert, waar de leider van de Seljukische Turken, Alp Arslan, in 1071 de Byzantijnse keizer, Romanos IV, versloeg en zelfs gevangennam. De sultan was niet geïnteresseerd in deze oorlog – hij was in feite op weg naar Cairo, om daar af te rekenen met de zijns inziens ketterse...


08-02-2013

A House of Many Mansions

Libanese identiteiten Wie de film Lawrence of Arabia heeft gezien, kent het verhaal. Tijdens de Eerste Wereldoorlog rukte de Britse generaal Allenby van Egypte op naar Palestina en Syrië. In zijn strijd tegen de Ottomaanse Turken kreeg hij de hulp van het leger van Arabische opstandelingen, gecommandeerd door de latere koning Faisal. Hem was toegezegd dat in de gebieden die...


02-02-2013

De fatale fuik

Achter de schermen van mensenhandel en gedwongen prostitutie in Nederland Aan het einde van haar interview adviseerde Alexandra van Dijk van Buro Brycx mij – en over mijn hoofd heen: u – om het boek De fatale fuik. Achter de schermen van mensenhandel en gedwongen prostitutie in Nederland van Henk Werson te lezen. Dat advies heb ik inmiddels opgevolgd. Het...


04-01-2013

Pity the Nation

De laatste weken heb ik gelezen in Pity the Nation. Lebanon at War, het persoonlijke verslag van de Libanese burgeroorlogen van de Britse journalist Robert Fisk. Zoals te verwachten viel, is Pity the Nation een nogal schokkend boek. Fisk heeft niet de ambitie een geschiedenis te schrijven van de diverse burgeroorlogen die Libanon tussen 1975 en 1990 verscheurden. Het meervoud...


26-12-2012

De Profeet

Onbescheiden wijsheid Ik schrijf dit in Bsharri, in het noordelijk deel van Libanon. Even ten oosten van het stadje, aan de voet van een heuvel waarop een Fenicisch graf staat, ligt de schrijver Kahlil Gibran (1883-1931) begraven, de auteur van een boekje dat tijdens mijn jeugd door iedere volwassene leek te worden gelezen: De profeet. Er werd destijds hoog van...


23-12-2012

Being Arab

Ruim zeven jaar geleden, op 14 februari 2005, werd de Libanese oud-premier Rafik Hariri vermoord. Wat volgde, staat bekend als de Cederrevolutie: Syrië kreeg de schuld, de tot dan toe verdeelde politieke partijen hergroepeerden en Libanon dwong de Syrische troepen tot vertrek. Dit wilde niet zeggen dat Syrië voortaan machteloos was en geen wraakgevoelens zou koesteren. Dat ondervond de Libanese...


16-11-2012

Het innerlijke uurwerk

In de laatste jaren van de vorige eeuw werkte ik in Rijswijk. Dat was nog niet zo gemakkelijk, want ik woon in Amsterdam. Ik moest onzalig vroeg opstaan, kwam moe aan op kantoor, had sloten koffie nodig om de dag door te komen en kreeg weinig werk gedaan. Mijn collega’s waren allemaal stukken efficiënter. Dan volgde de treinrit naar huis,...


06-02-2012

A Marginal Jew. Rethinking the Historical Jesus

De joodse Jezus Het belangrijkste boek dat een oudhistoricus moet lezen is, momenteel, John P. Meier briljante A Marginal Jew. Rethinking the Historical Jesus. Ik realiseer me dat veel oudheidkundigen zullen zeggen dat het onderzoek naar het leven en de opvattingen van de timmerman uit Nazaret eigenlijk het werk is van theologen, maar dat oordeel is gebaseerd op een onjuist...


04-02-2012

The Inheritance of Rome

Tussen Oudheid en Middeleeuwen Het leek ooit zo gemakkelijk, het verdelen van de geschiedenis. Eerst was er de Oudheid; dan kwamen de Middeleeuwen; en in de Renaissance begon dan de geschiedenis van onze eigen westerse cultuur. Maar het bleef niet zo gemakkelijk. In de negentiende eeuw verdubbelde de Oudheid in lengte en breidde het tijdvak zich uit naar Egypte en...


17-01-2012

Een geschiedenis van de klassieke Oudheid

“Dit zijn de feiten en daarmee moet u het doen” Moed kan de Groningse oudhistoricus E.Ch.L van der Vliet niet worden ontzegd. In Een geschiedenis van de klassieke Oudheid zet hij zich aan een onuitvoerbare taak: het bieden van een overzicht van de geschiedenis van de oude wereld tussen 1100 v.Chr. en 580 n.Chr. Dat onderwerp beslaat zeventien eeuwen (meer...


18-10-2010

Maria van Barcelona

Alle verhaalregels met voeten getreden Als aan het begin van een toneelstuk drie heksen aan een edelman voorspellen dat hij koning zal worden, dan mag de toeschouwer verwachten dat het stuk over ‘s mans weg naar de top zal gaan. Als aan het begin van een thriller een lijk wordt gevonden, mag de lezer aannemen dat aan het einde de...


16-08-2010

Arty-farty

Het licht onder de korenmaat Ooit probeerde mijn beste vriend me uit te leggen waarom hij zo’n hekel had aan art house-films. ‘De beginsituatie,’ zo legde hij uit, ‘is steevast een ongelukkig huwelijk. Dan gebeurt er iets waardoor die situatie niet langer kan voortduren en de betrokkenen keuzes moeten gaan maken. Omdat het art house is, is een Hollywoodeinde uitgesloten,...


31-07-2010

Het kraaien van de haan

Vrijblijvende science-fiction Gore Vidal vindt dat Live from Golgotha behoort tot zijn beste werk, maar hij vormt een minderheid. De meeste critici oordeelden dat de ouwe rot niet echt op dreef was in zijn exuberante verhaal over tijdreizigers die in Jeruzalem de kruisiging van Jezus bijna in het honderd laten lopen. Toch moet je Vidal nageven dat hij het komisch...


12-05-2010

De plant die muziek maakte

Tweede kansen Als ik u zeg dat Mia is getrouwd met Eibert en dat deze scharrelt met Moniek, als ik over laatstgenoemde vertel dat ze beweert zwanger te zijn van Ferdinand, die nog verliefd is op Orli maar een kind heeft met Ex, als ik toelicht dat Ex inmiddels weliswaar een relatie heeft met Wim maar dat ze ook het...


28-04-2010

Homo submersus

Een monument voor het Verzet Het zou overdreven zijn te zeggen dat Jacques Presser (1899-1970) de grootste Nederlandse historicus van de twintigste eeuw was, maar hij was wel degene met de beste pen. Die benutte hij niet alleen voor wetenschappelijk publicaties als Napoleon (1946), maar ook voor literaire werken als De nacht van de girondijnen (1957), en voor de twee...


28-03-2010

De bloemen

Hoe God uit de Kempen verdween Een eeuw Belgische geschiedenis, dat is wat Koen Peeters de lezer biedt in zijn mooi geschreven roman De bloemen. Geen grotemannengeschiedenis: de Latijnse muntunie, de Koningskwestie en de Congocrisis blijven onvermeld. Het is een geschiedenis van het dagelijks leven in België, meer in het bijzonder in de Kempen. Peeters presenteert zijn stof in een...


07-03-2010

Het volgende verhaal

Een meesterlijk idee om zeep geholpen Alleen iemand met het talent van Rafaël kon de verveeld kijkende engeltjes schilderen die ook de vredelievendste bezoekers van de Dresdner Gemäldegalerie doen zoeken naar zwavelzuur om over de Sixtijnse Madonna te spuiten. Alleen mensen met het talent van een Lennon/McCartney konden een ‘Ob-la-di, ob-la-da’ componeren dat tot op de huidige dag de ranglijst...


30-09-2009

Contrabande

Bestaan is bekeken worden Soms begin je als recensent niet helemaal onbevooroordeeld aan een boek. Als je weet dat kanker een auteur heeft gedwongen zijn roman onvoltooid te laten en dat hij maar zestig is geworden, hoop je stiekem dat zijn laatste boek een meesterstuk is. Het nagelaten werk van Chrétien de Troyes en Franz Kafka bewijst dat onvoltooidheid geen...


16-06-2009

De zelfmoordacademie

Te veel handeling, te weinig karakteruitbouw Zelden nam een auteur zijn personages harder te pakken dan David Danish de hoofdfiguur van De zelfmoordacademie, Ali. In de psychiatrische inrichting waar hij wordt verpleegd ontmoet hij de labiele Leyla, met wie hij een relatie begint; ze blijkt zwanger en wil een abortus, maar er is geen geld – reden voor Ali om...


05-05-2009

Ik lieg de waarheid

Perfect Nederlands Wij zouden zijn journalistieke artikelen vermoedelijk beschouwen als ‘columns’ of aanduiden met de modeterm ‘zeer korte verhalen’, maar zelf sprak hij van ‘kronkels’, ‘stukkies’ of ‘cursiefjes’. Het genre dat hij heeft helpen scheppen, had immers nog geen naam toen hij er in 1946 mee begon. Ik heb het natuurlijk over Simon Carmiggelt (1913-1987), wiens oeuvre zó beroemd is...


25-03-2009

Het stenen bruidsbed

Toen Mulisch nog subtiel was Het herlezen van Het stenen bruidsbed is geen onverdeeld genoegen, en dat bedoel ik als compliment. Zoals bekend beschrijft Harry Mulisch in deze in 1959 verschenen roman het bezoek van de Amerikaan Norman Corinth aan Dresden, de stad die hij tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft helpen bombarderen. De verwoesting van een stad zonder militaire betekenis...


22-02-2009

Maak jezelf maar klaar

Experiment in literaire kritiek De literatuurwetenschap heeft iets paradoxaals: het is het wetenschappelijk onderzoek van een medium dat zelf waarheden verwoordt op niet-wetenschappelijke wijze. Goede romans zijn meerduidig, suggestief en ambigu, voor elke generatie anders. Van een wetenschappelijke publicatie wordt daarentegen verwacht dat ze de waarheid eenduidig, expliciet en zonder ambiguïteit weergeeft. Deze tegenstelling maakt het lezen van literatuurwetenschappelijke publicaties...


04-12-2008

Godenslaap

Ronde cirkels, zwangere rivierdelta’s en de syntaxis van de honger Olivier B. Bommel heeft onze literatuur verrijkt met enkele grandioos ontsporende zinnen, zoals ‘we worden onder de voet worden gelopen waar we bij staan’. Niet veel beter is het als de heer van stand opmerkt te worden ‘omringd door onbegrip en een teer gestel’. Iedereen voelt op zijn klompen aan...


19-11-2008

Het gelukssyndroom

Rouw vóór de dood Naima El Bezaz’ Het gelukssyndroom is niet het enige boek waarin de dood al op de eerste pagina het verhaal op gang brengt. Het onderscheidt zich echter doordat de schrijfster er geen drama van maakt. De vergelijking met De bekoring van Hans Münstermann, dat op soortgelijke wijze begint, is verhelderend. Terwijl laatstgenoemde de eigenlijke mededeling uitstelt met...


07-08-2008

De jonge minnaar

Liaisons dangereuses Bijna alles klopt aan Frans van Deijls nieuwste boek De jonge minnaar. Het is spannend, het is mooi geschreven, de plot is geloofwaardig en de karakters zijn prachtig uitgewerkt. En gek genoeg is dat laatste een probleem: je kan niet anders dan betrokken raken bij de hoofdfiguur, maar komt méér over hem te weten dan je eigenlijk zou...


07-07-2008

Het rozeneiland

Sefardische streekroman Het zou mooi zijn als een recensent onbevooroordeeld begon aan het te bespreken boek, maar in de praktijk is dat zelden het geval. Hij heeft al eens eerder iets van de auteur gelezen, het onderwerp spreekt hem al dan niet aan of het boek heeft (g)een aantrekkelijke opmaak. Het zijn factoren waarvan de recensent weet dat ze geen...


15-06-2008

Een vlucht regenwulpen

Het begin van een schrijverscarrière Maarten ´t Harts roman Een vlucht regenwulpen is in zijn achtenvijftigste druk, is verfilmd en ligt te koop bij elke supermarkt. Het mocht met recht een lacune in mijn algemene ontwikkeling heten dat ik de moderne klassieker nog niet had gelezen, en dat was vooral opmerkelijk omdat ik ander werk van ´t Hart altijd met...


26-04-2008

Hector

De verliezer wint Hoe verschrikkelijk goed Hector van Houtzager is, blijkt het best als we bezien wat het betekent de stof van de heldenliederen van Homerus opnieuw te gebruiken. Homerus is een klassieke auteur en vindt daardoor – dat is de definitie van ‘klassiek’ – navolging. Wat ooit een mooie, originele tekst was, wordt zó vaak herhaald dat het verwordt...


16-04-2008

Het fluwelen labyrint

Orfeus in de jaren tachtig Een van mijn eerste recensies voor Recensieweb was gewijd aan De dwaas van Palmyra van Jan van Aken. Niet veel later liep ik hem in Amsterdam tegen het lijf. Ik schoot hem aan en we maakten een praatje. We stelden vast dat we bij elkaar om de hoek woonden en zijn nadien een paar keer...


12-11-2007

De komst van Joachim Stiller

Antwerps Evangelie [Recensie] Mijn goede vader wist wel hoe hij zijn puberende zoon aan het lezen moest krijgen: hij drukte me De komst van Joachim Stiller in handen. Lampo’s roman maakte een overdonderende indruk en vormde het begin van een inmiddels al weer dertig jaar durende liefde voor de Nederlandse en Vlaamse letteren, die – als het aan mij ligt...


22-10-2007

Achtendertig nachten

Job in Drente Achtendertig nachten moet het niet hebben van zijn originele plot. Een man wordt vermoord, zijn echtgenote wordt gearresteerd en overdenkt in de cel wat haar heeft aangezet tot haar gruwelijke daad. Het grootste deel van Janne IJmkers eerste roman bestaat zo uit een afwisseling van beschrijvingen van het leven in de gevangenis en lange flash-backs naar jeugd,...


07-10-2007

Oefenen in ontsnappen

Walgelijk goede verhalen van Dirk Ayelt Kooiman Op zondag 8 januari 2006 dronk ik mijn laatste glas bier. Het was een noodzakelijk besluit. Een jaar daarvoor was ik een geliefde werkkring kwijtgeraakt en was snel meer gaan drinken. Ik tikte inmiddels elke zondagmiddag zes, zeven tripel weg. Weliswaar fietste ik (althans voor zover ik me herinnerde) daarna zonder brokken of...


30-08-2007

Woutertje Pieterse (ed. Ivo de WIjs)

Geslaagd dubbelportret van Woutertje Als het aan Multatuli zelf zou hebben gelegen, was Woutertje Pieterse nooit verschenen. Het verhaal van een gevoelige jongen die in de eerste helft van de negentiende eeuw opgroeit in het westen van Amsterdam, verscheen als een reeks fragmenten in de bundels Ideën die hij tussen 1862 en 1877 het licht deed zien. De schrijver vond...


11-06-2007

De nadagen van Pilatus

Een volmaakte roman Twintig jaar lang heb ik geen romans van Simon Vestdijk willen lezen. Een docent aan wiens oordeel ik hechtte, had me verteld dat mijn zinnen te lang waren, en ik weet dit aan mijn enthousiaste consumptie van al het lekkers dat de Harlingse auteur had geschreven. In elk van diens romans staat immers wel een stel zinnen...


07-03-2007

De ontdekking van de hemel

… the aimless blade of science slashed the pearly gates Ik las De ontdekking van de hemel voor het eerst in 1997. Het boek stelde me teleur. Daarom was ik blij dat Recensieweb me de gelegenheid bood het boek te bespreken, zodat ik eens haarfijn kon uitleggen wat er allemaal niet aan deugde. Dat ik me nog eens door die...


13-02-2007

Judica/Judy

Een verhaal dat betrokkenheid verdient Een paar maanden geleden bracht ik een bezoekje aan de Groningse Folkingestraatsynagoge, die na de oorlog dienst deed als wasserij, inmiddels in oude luister is hersteld en in 2006 haar honderdjarig bestaan vierde. Het viel me op dat er nog maar weinig ruimte nodig was om de gelovigen een zitplaats te geven – de reden...


29-12-2006

Belangrijk is dat ik niet aan lezers denk

Ondanks redactionele missers prachtige bundel Open de krant en je leest over Tommy Wieringa. Zet de tv aan en je ziet Tommy Wieringa. Neem het boek van A.L. Snijders en de flaptekst is geschreven door Tommy Wieringa. Hij meldt dat Snijders (pseudoniem van Peter Müller, 1937) zeer korte verhalen schrijft die hij een paar keer week per e-mail verzendt naar...


04-11-2006

De bekoring

Een boek voor TV-kijkers Zoals er een bepaald soort muziek is dat het Eurovisie Songfestival wint en een bepaald soort film dat Oscars in de wacht sleept, zo is er ook een bepaald soort boeken dat wordt genomineerd voor literaire prijzen. Het zijn niet de beste auteurs die worden genomineerd, maar degenen die mee willen lopen in het mediacircus –...


23-08-2006

Gedoe

Ongericht talent Het is weinig ouwe rotten in het schrijversvak gegeven op hoge leeftijd nog iets te scheppen dat de moeite werkelijk waard is. De dezer dagen veelbesproken Günter Grass is de uitzondering die de regel bevestigt. Het gros gaat verder met een kunstje dat ooit belangrijk was maar inmiddels urgentie mist. De Kezen Fens, Henken Hofland en Jannen Blokker...


11-07-2006

Teheran. Een zwanezang

Gedoemde liefde bloeit het best om vijf voor twaalf Recensieweb bespreekt alle nieuw verschenen literatuur van Neerlandse en Vlaamse bodem. Maar ook de klassiekers vergeten wij niet. Recentelijk werd door uitgeverij Querido Teheran. Een zwanezang van F. Springer heruitgegeven. Ter ere van deze zevende druk dook Jona Lendering weer eens in het meesterwerk dat in 1991 voor het eerst verscheen....


03-05-2006

Onuitroeibare misverstanden

Verouderd maar mooi Het is minder dan een jaar geleden dat de Nederlandse bevolking in een referendum de Europese grondwet verwierp, hoewel minister Donner oorlog voorspelde en premier Balkenende wees op de gevaren van een tweede holocaust. Dat de Nederlanders zich niet bang lieten maken bewijst het succes van de Europese integratie. We vertrouwen onze buren. Wanneer de in 1992...


25-03-2006

De helaasheid der dingen

Opgroeien bij de Tokkies Een mindere Vestdijk,’ zei mijn goede vader, ‘is nog altijd een Vestdijk.’ Zelden heb ik mooier horen verwoorden hoe een lezer teleurgesteld kan raken in een bewonderde schrijver en vast wil blijven houden aan het – in het geval van Vestdijk terechte – idee dat het ontzag niet misplaatst is. Zoiets valt ook te zeggen over...


22-12-2005

Het huis van de moskee

Een Iraans verhaal in het Nederlands Zonder twijfel hebben de dames en heren literatuurcritici verheven theorieën geformuleerd over belang en oogmerk der literatuurkritiek, maar voor ons, lezers, telt slechts één ding: is het boek goed genoeg om er tijd aan te besteden? Als het gaat over Het huis van de moskee is het antwoord een ronkend JA. De geschiedenis van...


18-12-2005

Problemski Hotel

Achter de schermen van een Belgisch AZC ‘Maqsood heeft geen oogwit meer. Zijn oogballen zijn rood en die verftechniek is ontworpen door de gevangeniscipiers van zijn thuisland: je stopt iemand vijftien dagen in een donkere cel die niet groter is dan de lift in een goedkoop voorstedelijk appartement, en in die cel wordt er non-stop pepperspray verstoven zoals de geur...


11-11-2005

Hajar en Daan

Een eigentijdse hoofse roman ‘Toen Daan Hollander, leraar geschiedenis aan het DataCare College in Amsterdam, Hajar Nait Sibaha, uit vijf vwo, voor de eerste keer neukte, hield zij haar hoofddoek om – op zijn verzoek.’ Je kunt niet zeggen dat Robert Anker (1946) zijn lezers niet heeft gewaarschuwd: de openingszin van Hajar en Daan is het lasciate ogni speranza van...


30-03-2005

De dwaas van Palmyra

Dapper maar mislukt In de nacht en door de mist begeef je je naar de plaats waar je schip zal afvaren, je gaat aan boord, vaart uit, en ontdekt de volgende ochtend dat je bent ingescheept in het verkeerde vaartuig. Je reisgenoten zijn niet op weg naar Italië, maar naar het verre westen. Zo begint De dwaas van Palmyra. Ik...


15-03-2005

Ter navolging

Satire, karikatuur of accurate beschrijving van de werkelijkheid? Dat iedereen met liefde voor het goede, schone en ware met een wijde boog om de Letterenfaculteit moet lopen, is algemeen bekend. Oppervlakkige letterenprofessoren figureren in tal van satires, waarvan de naar mijn smaak geestigste op naam staat van het schrijverscollectief dat in 1993 Aanslag op de Letteren publiceerde. In dat boekje...