Lansink, Cyril

Lansink, Cyril

Cyril Lansink studeerde ooit politicologie en filosofie. Hij promoveerde op een proefschrift met de titel Vrijheid en Ironie; Kierkegaards ethiek van de zelfwording. (Uitgeverij Peeters/Damon). Na zijn academische loopbaan was hij onder meer freelance recensent voor Intermediair en bracht zo menig populairwetenschappelijk boek onder de aandacht. Onlangs verscheen er van zijn hand Wat op het spel staat; Verkenningen in existentiele ethiek, een bundeling wijsgerige essays over de zinvragen van het leven, bij Uitgeverij Fagus. Zie ook www.cyrillansink.nl

99 Recensies

19-04-2021

Teveel

Eenzijdig demografisch perspectief [Recensie] Dat we het hoofd moeten bieden aan grote wereldwijde problemen is een open deur. De coronapandemie is daarvan op dit moment de meest urgente. Maar het is een illusie te denken dat het overwinnen ervan ons een tijdje rust zou gunnen. Terug naar normaal is een misleidende frase, omdat die suggereert dat er met de wereld...


04-04-2021

De handen van Cicero

Retorische antwoorden op de retoriek van onze tijd [Recensie] Als dé bezorger van een reeks klassieke werken over de retorica, heeft de Historische Uitgeverij ook een klein maar fijn boekje laten verschijnen over het belang, het gebruik en de doeltreffendheid van de retoriek in de huidige tijd. Veertien Nederlandse auteurs gaan in essayvorm in op allerlei aspecten van de kunst...


28-03-2021

Maximen

Mensen zijn niet goed [Recensie] François de la Rochefoucauld (1613-1680) behoorde als hertog tot de hoogste Franse adel in de zeventiende eeuw en speelde een belangrijke rol in de politieke verwikkelingen van zijn tijd. Dat wij hem nu nog kennen heeft echter een andere reden: zijn bespiegelingen over de mens, de zogeheten maximen, die de tand des tijds glansrijk hebben...


22-03-2021

Weergaloos Nederland

Feiten en mythes over het weer [Recensie] De zon schijnt in een strakblauwe hemel. Maar een stevige wind laat de kale takken kraken. Een mooie maar gure winterdag: Erwin Kroll had het met zijn niet aflatende enthousiasme zeker beaamd. Buiten is het weer; binnen lees ik erover. In een fraai geïllustreerd boek laten Harry Geurts en Jacob Kuiper, beiden werkzaam...


18-03-2021

Waarom wij lachen

Over de grap, de spot en de oorsprong van de humor [Signalering] Herman Finkers vertelde eens dat hij erg gelukkig was met Greetje tot hij hoorde dat hun liefde heel gevaarlijk kon zijn. “Indien u niet altijd seks hebt met dezelfde partner, dan loopt u kans HET te krijgen.” Waarop de cabaretier droog vaststelde: ‘Nou, ik had inderdaad niet altijd...


15-03-2021

De ontdekking van de natuur

De ontwikkeling van biodiversiteit in Nederland van ijstijd tot 21ste eeuw [Recensie] De wolf is terug in Nederland! Dat er voor deze grote predator kennelijk weer een leven is in onze bossen is een indicatie dat het met onze natuur niet in alle opzichten beroerd gesteld is. Ook andere dieren hebben sinds een aantal jaren de weg naar ons land...


09-03-2021

Waarom mensen huilen

‘Tranen doe je samen’ [Signalering] Baby’s en kleine kinderen hoef je het niet te leren. Het geluid en de tranen die erbij vloeien zijn dan ook onmiskenbaar effectief. Ouders kunnen erover meepraten: laten huilen is eigenlijk geen optie, bijna instinctief volgt het oppakken, de aanraking, de troost. Deze basale situatie van ouder en kind heeft vanzelfsprekend een plaats gevonden in...


08-03-2021

De ondraaglijke lichtheid van de liefde

We kunnen er niet genoeg van krijgen [Recensie] We kunnen er niet genoeg van krijgen – de liefde. Dagelijks voedsel én hemels genot, het diepste verlangen én het grootste gemis, moeizaam geworstel én vleugels gevend, raadselachtig én banaal – de liefde. Hoofdthema in poëzie en romans, de kurk waarop de bladen drijven (“seks met je ex: vier vrouwen vertellen over...


07-03-2021

Pure waanzin

Zoektocht naar de psychotische ervaring “Wie een psychose heeft, loopt een aanzienlijk risico met psychiaters in aanraking te komen.’ [Recensie] Met deze droogkomische constatering begint Wouter Kusters zijn zoektocht naar de psychotische ervaring. Om vervolgens duidelijk te maken dat psychiaters aan deze ervaring doorgaans geen recht doen. Zij blijven buitenstaanders en zijn primair gericht op het vinden van oorzaken en...


02-03-2021

De gelukkigste man van Nederland

In het land van de teflonpremier [Recensie] Om de huidige stand van zaken even samen te vatten: het gaat niet goed met Nederland, maar het gaat wel goed met Mark Rutte. Wat er ook speelt – een pandemie, een stikstofcrisis, een toeslagenschandaal, om me tot het laatste jaar te beperken – het heeft op hem en zijn uitstraling van eeuwig...


23-02-2021

Zwarte woordenlijst

Lexicon van modern taalmisbruik “Nu de klantendienst in het vervolg Business Unit Aftersales heet, is de eerste stap in de professionaliseringsslag van onze organisatie gezet. Wie zorgt voor de terugkoppeling naar onze speciale medewerkers toe?”. [Signalering] Je bent licht geneigd om te denken dat taal, geschreven of gesproken, bedoeld is om zo duidelijk mogelijk informatie en gedachten over te brengen....


20-02-2021

Als je goed om je heen kijkt zie je dat alles gekleurd is

Poëzie voor kinderen én volwassenen [Recensie] Gedichten lezen – er zijn relatief maar weinig mensen die zich daar mee bezighouden. Vreemd is dat eigenlijk in een tijd waarin bijna iedereen tijd te kort komt voor bijna alles. Dat men zich niet meer waagt aan Oorlog en Vrede van Tolstoj valt vanuit dit oogpunt wel te begrijpen. Maar waarom mensen die...


15-02-2021

Kleine geschiedenis van de wetenschap

Over de groei en bloei van de wetenschap [Recensie] Wetenschap speelt een bepalende rol in ons bestaan. Hoe we kijken naar het weer, bezorgd zijn over het klimaat, hoe we denken over voeding, over gezondheid en ziekte, ja zelfs over wie we zijn is voor een belangrijk deel te danken aan wetenschappelijke theorieën en inzichten. Regen is voorspelbaar omdat we...


15-02-2021

Het bedwongen bos

Nederlanders en hun natuur [Signalering] En dan: wat is natuur nog in dit land? / Een stukje bos, ter grootte van een krant. Deze twee dichtregels van J.C. Bloem geven op illusieloze wijze weer hoe het met de natuur in Nederland gesteld is. Het is namelijk altijd woekeren met de ruimte in ons kleine dichtbevolkte koninkrijk aan zee. Landbouwgronden, asfaltwegen,...


14-02-2021

Onverklaarbaar bewoond

Het wonderlijke domein van de hersenen [Signalering] Wie op de afdeling neurochirurgie belandt, heeft het, zacht gezegd, niet getroffen. Een operatie aan de hersenen is immers van een andere orde dan een ingreep aan een knie of schouder. Omdat onze geest, onze identiteit, ons geheugen afhankelijk is van een brein dat het doet, staan we zelf op het spel. Wat...


11-02-2021

Musicophilia

De raadselachtigheid van muziek [Recensie] Na een verwoestende hersenontsteking moest Clive Wearing, een Engels musicoloog, verder leven in een staat van complete amnesie. Alles wat hij zag, zei en deed, vergat hij terstond. Elke binding met zijn verleden, hoe recent ook, had hij verloren. Hij zat opgesloten in een reeks telkens veranderende betekenisloze momenten. Twee ontsnappingsroutes restten hem: de liefde...


08-02-2021

Hoe wiskunde de wereld veranderde

De grootste geesten en belangrijkste ideeën van de wiskunde [Recensie] Vroeger, op de middelbare school, was ik goed in wiskunde. Met relatief gemak loste ik eerste- en tweedegraadsvergelijkingen op, wist ik de coördinaten van snijpunten te bepalen en berekende ik kansen met behulp van de elementaire beginselen van de statistiek. Gravend in mijn herinnering komen de termen terug: de rechthoekige...


08-02-2021

Professor’s Stewarts verzameling van wiskundige raadsels

Vrolijke wiskunde [Recensie] Toen ik een bevriende wiskundeleraar, die ik al een tijd niet had gezien, vroeg hoe oud zijn tweeling inmiddels was, antwoordde hij: “Ze zijn pas jarig geweest en nu zijn we samen 100.” Hij glimlachte, toen hij vervolgde: “De tijd gaat snel. Tien jaar geleden was ik nog 3 keer zo oud als elk van hen.” Daarna...


02-02-2021

Die ene patiënt

Interviews met zorgverleners over hun meest bijzondere patiënt [Recensie] De IC-afdelingen lopen vol. Covid-19 is vooral voor ouderen en mensen met onderliggende klachten gevaarlijk. De ziekenhuizen kunnen het nog aan, maar zijn wel genoodzaakt de reguliere zorg af te schalen. Het RIVM meldt een toename van 10 procent aan ziekenhuisopnamen in de afgelopen week. Met dit soort zinnen zijn we...


01-02-2021

Goochelen met getallen

Cijfers en statistiek in krant en wetenschap [Recensie] In het dichte woud van feiten en meningen, van vermoede oorzaken en vermeende verbanden, is het gemakkelijk verdwalen. Om het spoor niet bijster te raken, klampen we ons vast aan getallen. Cijfers liegen niet. En als er ook nog het keurmerk van de wetenschap of een onderzoeksbureau op staat, dan kunnen we...


01-02-2021

Intelligentie in een notendop

Een gebrekkige intelligentie is geen noodlot [Recensie] Wie hoog scoort op een IQ-test noemen we intelligent. Hij of zij zal het waarschijnlijk op school goed doen, en denkpuzzels met meer gemak oplossen. Het getuigt echter van weinig intelligentie hieruit te concluderen dat intelligentie samenvalt met wat in de IQ-test wordt gemeten. In een bredere biologisch-evolutionaire visie op intelligent gedrag blijkt...


19-01-2021

Dieren eten

Aanklacht tegen de bio-industrie [Signalering] Vijftien jaar geleden, maar veel veranderd is er niet: de meest gebruikte kooi voor legkippen heeft een bodemoppervlakte van nog geen A4’tje; de bijdrage van de veeteelt aan het broeikaseffect is 40 procent hoger dan die van de gehele transportsector; in de Verenigde Staten produceren consumptiedieren 130 keer zoveel stront als de gehele bevolking bij...


18-01-2021

Een zeepaardje in je hoofd

Anekdotes over de werking van je hersenen [Signalering] Alles wat we doen en ondergaan houdt verband met het functioneren van de hersenen. Een ongelooflijk ingewikkeld neuraal en hormonaal netwerk van miljarden verbindingen maakt het mogelijk dat we zien en ruiken, ons bang, gestrest of verliefd voelen, ons dingen herinneren, spreken of tot actie overgaan. Kennis van dit netwerk is paradoxalerwijs...


13-01-2021

De Titanic

Over helden en lafaards [Signalering] Op 14 april 2012 was het precies 100 jaar geleden dat de Titanic, nog geen twee weken na haar tewaterlating, tegen een ijsberg voer. Ruim tweeënhalf uur later was het gigantische cruiseschip, met aan boord 2223 mensen, in zijn geheel gezonken. Meer dan 1500 van hen vonden de dood in de ijskoude oceaan. Het zijn...


11-01-2021

De toppen van het kunnen

Over de drijfveren van wetenschappers [Recensie] “De dingen wentelen rond in je geest, je schuift het probleem terzijde en in je dromen zie je spookbeelden waarbij begrippen uit de wiskunde en het dagelijkse leven door elkaar lopen. Blijken er bij het ontwaken toch zaken van plaats veranderd te zijn. Opeens: klik! Dat geeft een extreem hevige reactie, het zijn de...


10-01-2021

De droom van de kennis

Over de mythologie van de techniek [Recensie] Het is een bekende gedachte: ontwikkelingen in de moderne wetenschap hebben de natuur onttoverd en de wereld verlost van mythologische duiding. De bliksem is geen goddelijk gericht maar een verklaarbaar natuurverschijnsel. Wij weten nu hoe het zit; en daarom kon het ontzag voor een door religieuze en andere onbekende krachten gestuurde werkelijkheid plaatsmaken...


07-01-2021

Niemandsland

Over de ontwikkeling van het landschap [Recensie] Een onooglijk voetbalveldje. Het gras is, als er het al was, verdwenen. Tussen de doelpalen een kuil met een plas water. Een sloot, een hek en wat slordig struikgewas fungeren als lijnen. Ooit werd hier gespeeld, nu heeft het onkruid vrij spel. Planologen, projectontwikkelaars, wethouders van wonen en wijken hebben – voorlopig? –...


06-01-2021

De grote natuuronderzoekers

Over de geschiedenis van natuuronderzoek “De beweging van de meeste van deze microscopisch kleine diertjes was zo snel en gevarieerd, naar boven, naar beneden en rondwentelend, dat het prachtig was om te zien. En ik geloof dat sommige van deze kleine wezentjes meer dan duizend keer kleiner waren dan de kleinste die ik ooit op een kaaskorst heb gezien.” [Recensie]...


04-01-2021

Wat de hond zag

Hoe veelzijdig kan nieuwgierigheid zijn? [Recensie] Hoe veelzijdig kan nieuwsgierigheid zijn? Malcolm Gladwell, wetenschapsjournalist en vaste medewerker van The New Yorker, die met bestsellers als Het beslissende moment en Uitblinkers een groot lezerspubliek heeft bereikt, laat het zien in een bundeling van zijn favoriete stukken. Waarom is het zo riskant je op zogenaamde objectieve beelden te verlaten, hoe erg is...


04-01-2021

Genetica voor dummies

Beste pittig boek over de basisbeginselen van de genetica [Recensie] Er is waarschijnlijk geen wetenschap die de laatste decennia zo’n stormachtige ontwikkeling heeft doorgemaakt als de genetica. De vaststelling in 2001 van de sequentie van het menselijk genoom, van de complete set van chromosomen die onze soort kenmerkt, geldt als een van haar grootste wapenfeiten. En zoals dat gaat met...


28-12-2020

Optimisme

Hoe optimisten krijgen wat ze willen en wat pessimisten daarvan kunnen leren [Signalering] Waar een pessimist het glas halfleeg ziet, ziet een optimist het halfvol. Het is een eenvoudige manier om het verschil tussen twee typen mensen aan te duiden. Dat verschil zit hem in de eerste plaats in beider perspectief op het leven. De pessimist is negatief en somber...


21-12-2020

Zo doen vogels dat

Geen vogel is hetzelfde [Recensie] Wie zegt dat hij van zoogdieren houdt, wordt raar aangekeken. Je denkt minstens: wees eens wat specifieker. Maar iemand die zegt dat hij van vogels houdt, daar kijken we niet van op. Dit verschil in reactie heeft misschien te maken met de gedachte dat vogels een veel homogenere groep vormen dan zoogdieren, omdat ze zich...


18-12-2020

De man die kon rekenen

Elegante verhalen over de schoonheid van wiskunde [Recensie] 142.857 – op het eerste oog zomaar een getal. Maar vermenigvuldig het respectievelijk met 2, 3, 4 en 5 en bekijk de uitkomsten. Hoe mooi en bijzonder blijkt deze willekeurige reeks cijfers dan eigenlijk te zijn! Vermenigvuldig verder met 6, 7 enzovoorts – en het begint op magie te lijken. De wonderlijke...


15-12-2020

Meneer Kortom kijkt uit het raam

Lof der alledaagsheid [Recensie] Literatuur gaat over de essentiële zaken van het leven, het liefst met hoofdletter geschreven. Over de Liefde en de Dood. Over Goed en kwaad, Trouw en Verraad. Over Verlangen en Verzoening, Vrijheid en Noodlot. Het dagelijkse leven heeft doorgaans echter maar weinig op met deze grote woorden. Het voltrekt zich in het gewone, het banale en...


14-12-2020

De vis in ons

Een reis door 3,5 miljard jaar geschiedenis van het menselijk lichaam [Recensie] In 2004, tijdens een van zijn expedities op Ellesmere Island, deden paleontoloog Neil Shubin en zijn team een spectaculaire vondst. Het fossiel van 375 miljoen jaar oud bleek een vis met een pols te zijn. Het dier, Tiklaatik genoemd, gaf empirisch bewijs voor een al sinds Darwin bestaand...


08-12-2020

De rechter grijpt de macht

De democratische rechtsstaat staat onder druk [Recensie] Te leven in een democratische rechtsstaat: het is een gegeven waarvan we de betekenis en de waarde niet genoeg kunnen onderkennen. In grote lijnen weten wat zo’n staat inhoudt en hoe ze werkt is daarom belangrijk. Het maakt het besef van wat op het spel staat groter. Het bouwwerk van de rechtsstaat is...


07-12-2020

Kortste Geschiedenis Van Ons Leven

Van oerknal tot de moderne mens [Signalering] Het mooie aan fundamentele wetenschap is dat ze ondanks haar verklarende kracht het wonder van de werkelijkheid niet wegneemt. Integendeel. Hoe meer kosmologen, astro- en geofysici, paleontologen en evolutiebiologen doordringen in de causale samenhang van al wat is, hoe groter de verbazing dát alles er is: het heelal, de zon en de aarde,...


05-12-2020

Mythische cols

De berg op, maar wel met de fiets [Recensie] Mijn grote passie is wielrennen. En bij mij komt die passie het meest tot uitdrukking in het klimmen, in het fietsend bedwingen van een col. Niets mooier dan dit: beginnend in een dal kilometer na kilometer, haarspeld na haarspeld steeds hoger te komen. Samen met een maat of misschien nog beter:...


30-11-2020

De dronkemanswandeling

Hoe toeval ons leven bepaalt [Signalering] Toen FC Twente in mei 2010 kampioen werd van Nederland, reageerde trainer McClaren op een wijze die voor even alle voetbalanalyses overbodig maakte. Hij zei: “It’s more than a miracle.” Uit deze woorden sprak een bescheiden besef dat het grote succes niet louter een kwestie van verdienste was geweest. Dat zo’n besef niet vanzelf...


30-11-2020

Kleine geschiedenis van de vooruitgang

Vooruitgang keert zich tegen zichzelf [Recensie] Je hoeft geen doemdenker te zijn om je zorgen te maken over de stand van zaken in onze wereldwijde beschaving. Ecologische kaalslag, grenzeloze verkwisting van grondstoffen, honderden miljoenen mensen die hun leven slijten in erbarmelijke omstandigheden, tienduizenden die dagelijks sterven door honger, vervuild drinkwater en gebrek aan elementaire gezondheidszorg, en daarbij de inertie van...


26-11-2020

De naakte vrouw

Omschrijving van de vrouw vanuit mannelijke blik [Recensie] De vrouw is mooi. Dat is ze van nature – als eindpunt van miljoenen jaren evolutie is haar lichaam onovertroffen in vorm, zachtheid en bevalligheid. Het neemt niet weg dat haar schoonheid ook historisch bepaald is. Haar bijzondere biologische kenmerken worden steeds opnieuw en steeds op een andere manier cultureel toegeëigend. Vrouwelijk...


25-11-2020

Koken, Over de oorsprong van de mens

De kokende mens [Signalering] Ongeveer twee miljoen jaar geleden leefde Homo erectus, de soort die aan het begin zou staan van wat uiteindelijk de moderne mens zou worden. De grote vraag is waaraan hij zijn ontstaan te danken heeft? Richard Wrangham weet er wel raad mee. In een even elegant geschreven als sterk onderbouwd verhaal verdedigt hij een verrassende hypothese die...


23-11-2020

Ecologieën

Vrolijke essays over natuurbeleving door de eeuwen heen [Recensie] Ecologie is de leer van de natuur die de nadruk legt op de samenhang van alles. Het gaat om de “gehele wetenschap van de betrekkingen van het organisme met de haar omringende buitenwereld, waartoe ook alle bestaansvoorwaarden kunnen worden gerekend,” de organische en de anorganische. Aldus citeert Atte Jongstra de bioloog...


22-11-2020

Verslaafd aan geluk

Over het koesteren van sombere momenten [Recensie] De mens verlangt naar geluk. Niets natuurlijker dan dat. Van oudsher wordt het gezien als het uiteindelijke doel van onze strevingen en activiteiten. Het heeft dan ook iets uitdagends als iemand een boek schrijft met de titel Against Happiness. Hoe kun je nu tegen geluk zijn, als het zo evident is dat het...


20-11-2020

Het meten van de wereld

Beroemde onderzoeker ontmoet beroemde wiskundige [Recensie] Tegenpolen waren het. De een, van aristocratische huize, stak oceanen over, doorkruiste jungles en woestijnen, daalde in vulkanen af, beklom bergen, mat onvermoeibaar afstanden, luchtdruk, temperaturen en legde verzamelingen aan. De andere, van eenvoudige komaf, kwam zijn hele leven Duitsland niet uit, en was zelfs een ritje in een koets al een gruwel. Met...


20-11-2020

Ontdekking van de wereld

Een pleidooi voor de tussentijd [Recensie] Waarom literatuur lezen? Menige scholier zal deze vraag opvatten als een vraag naar het directe nut ervan. Wat kun je ermee? Het antwoord is vaak even snel gegeven: niets. Met het retorische ‘wat heb je nu aan lezen?’ is voor hem de kous af. Hij heeft wel wat beters te doen. (Wat dat betere...


16-11-2020

De kaart die de wereld veranderde

Over de geboorte van een nieuwe wetenschap: de geologie [Recensie] Verscholen achter twee blauwe fluwelen gordijnen in Burlington House, een groot herenhuis in Londen, hangt een kaart van Engeland en Wales. Gedateerd 1 augustus 1815. Met ongekende precisie zijn daarop de bodemlagen en -typen van het eiland weergegeven en ingekleurd. Het document markeerde de geboorte van een nieuwe wetenschap, de...


15-11-2020

Denkbewegingen

Inleiding in de filosofie van emoties [Signalering] Angst voor de islam, medelijden met arme Haïtianen, hysterische vreugde-uitbarstingen bij sportprestaties, de massale ontroering bij boeren die een vrouw zoeken, de nieuwe sport van het anonieme internetschelden – onze samenleving zwelgt in emoties. Cultiveren en exploiteren van gevoelens genereert de hoogste kijkcijfers en de grootste media-aandacht. Wie redelijk en bedachtzaam is, valt...


09-11-2020

Mutanten

(Mis)vormingen benaderd vanuit verschillende disciplines [Recensie] Sinds 2001 is de sequentie van het menselijk genoom bekend. Een mijlpaal in de geschiedenis van de wetenschap: dertigduizend genen in kaart gebracht; de handleiding voor het ontstaan van een mens lag klaar voor gebruik. Hoe die handleiding gelezen moet worden weten we echter nog nauwelijks. We hebben een genentaal, we weten iets van...


02-11-2020

XYZebra

Over de favoriete dieren van Jeffrey Masson [Recensie] Wist je dat de paringsdaad van twee kikkers weken kan duren? Wist je dat schildpadden na jaren terugkeren naar het strand waar ze uit het ei gekropen zijn om er nu zelf hun eieren te leggen? Wist je dat ratten – in onze cultuur als ongedierte beschouwd – in India vereerd worden?...


01-11-2020

Hoe word ik gelukkig?

Met dit boek mogen we ons gelukkig prijzen. [Signalering] Geluk: we streven er allemaal naar maar waarin het bestaat, of zou moeten bestaan, is een eeuwige bron van discussie. Gaat het om een optelsom van aangename gevoelens of is het onlosmakelijk verbonden met een manier van leven? Is het louter een persoonlijk welbevinden of ligt het juist in iets wat...


29-10-2020

The Art instinct

De evolutietheorie toegepast op kunst [Signalering] De grote kracht van Darwins evolutietheorie zit in de enorme reikwijdte ervan. Ze heeft de biologie een nieuwe grondslag gegeven. Maar daarnaast worden haar principes ook vruchtbaar toegepast in allerlei andere wetenschappen, zoals antropologie, sociale psychologie, linguïstiek en criminologie. Welbeschouwd lijkt er weinig te kunnen ontsnappen aan de wetten die ten grondslag liggen aan...


26-10-2020

Macht der gewoonte

Hoe gewoontes ons beheersen en hoe we ze kunnen gebruiken [Signalering] De smartphone zegt ‘ping’. In een bijna automatische reflex reikt de hand naar het apparaat, wordt whats-app aangeklikt en het bericht gelezen. Even keert de rust weer, tot de volgende ‘ping’ zich aandient, en daarmee de onweerstaanbare neiging om snel te kijken wie of wat zich nu weer kenbaar...


26-10-2020

De eendenman

Vreemde vogels in Moelikers wereld [Recensie] Op 5 juni 1995 17.55 uur vloog een mannetjeseend zich dood tegen het glazen nieuwbouwpaviljoen van het Natuurhistorisch Museum Rotterdam. Gealarmeerd door de klap was conservator Kees Moeliker er als de kippen bij om het raamslachtoffer in de museumcollectie op te nemen. Wat hij echter toen zag, overtrof zijn stoutste dromen: 75 minuten lang,...


19-10-2020

De larf

Over kinderen en metamorfose [Signalering] Bij tijd en wijle is de lezer een masochist. Dat ga je tenminste denken als je de populariteit van het nieuwste boek [2010/red.] van Midas Dekkers probeert te begrijpen.  Met satanisch plezier pepert de schrijver ons de dierlijke staat van het mensenkind in. En dat heeft onvermijdelijk iets ontluisterends. Dat wonderlijke wezentje dat zo vertedert...


30-09-2020

De Rattenlijn

Van brave echtgenoot tot massamoordenaar [Recensie] Op de voorkant van het boek staat een foto van een gelukkig stel: de man kijkt lachend de camera in, de vrouw kijkt liefdevol naar hem, op de achtergrond een berglandschap. De man is Otto Wächter, de vrouw, de zeven jaar jongere Charlotte Bleckmann. Het is een kiekje van twee mensen die genieten van...


22-09-2020

Hoe overleef je een autocratie?

Hoe Donald Trump de Amerikaanse democratie vernietigt [Recensie] Toen Trump vier jaar geleden, na een campagne van schofferen, liegen en ophitsen, de presidentsverkiezingen had gewonnen, waren er genoeg mensen die dachten dat het met deze schreeuwlelijk in het Witte Huis niet zo’n vaart zou lopen. Campagne voeren is een ding, regeren is wat anders. De eerbiedwaardigheid van het hoogste ambt...


21-09-2020

Reis naar de toekomst

Als de uitgestorven sabeltandtijger weer tot leven is gewekt [Signalering] In het jaar 2100 maak je via je contactlenzen verbinding met het internet, zullen DNA- en eiwitsensoren je dagelijks screenen op mogelijke ziektesymptomen, maakt een telepathisch geïnstrueerde robotkok je ontbijt klaar en zweef je met je magnetische auto geluidloos over een supergeleidend wegdek naar je kantoor. Omdat de auto zelfbesturend...


20-09-2020

De maat van de mens

De slijtage van het ik [Recensie] Spreken, denken, schrijven, werken en liefhebben – ze ontlenen hun beteke­nis minstens ook aan het gewicht van de eindigheid waaraan ze onderworpen zijn. Filosofie zou men kunnen beschouwen als de reflexieve poging dit gewicht te dragen, en is in haar uiteindelijke zin misschien niets anders dan het gevecht van het denken met wat een...


15-09-2020

Tijd

Hoe kunnen we omgaan met gebrek aan tijd? [Recensie] Je leest een boek. Over tijd en tijdbeleving bijvoorbeeld. Je horloge ligt voor je. Want over een half uur wacht er een andere verplichting. Volgens planning kun je het boek in vijf dagen uit hebben. Tussen de bedrijven door elke dag twee hoofdstukken, dat moet lukken. Het kan ook anders. Je...


13-09-2020

Ritme

Alles heeft zijn tijd [Signalering] Wie het moderne leven op zijn staart wil trappen moet de tijdlijn van een willekeurig twitteracount doorscrollen. Al die berichtjes, wetenswaardigheden, reacties en verwijzingen weerspiegelen de tijd als een eindeloze stroom van persoonlijke momentjes. Nu ben ik, nu ben ik, nu ben ik… Filosofe Marli Huijer laat in haar boek Ritme mooi zien welke invloed...


11-09-2020

Beschavingen

Eigenzinnige herschrijving van geschiedenis [Recensie] Columbus’ ontdekking van Amerika in 1492 is een markeringspunt in de wereldgeschiedenis: het begin van de Europese toe-eigening van de zogenoemde Nieuwe Wereld. Eerst kwamen de Portugezen en de Spanjaarden, later ook de Engelsen. Ze koloniseerden het land en zorgden voor slachtingen onder de inheemse bevolking. Niet alleen door militair geweld maar ook door de...


06-09-2020

Vreemd lichaam

Over medisch ingrijpen en persoonlijke identiteit [Recensie] Vragen als “wat maakt het wezen van de mens uit?”, “waarin ligt de identiteit van een persoon?” of “wat zorgt ervoor dat ik dezelfde blijf?” hebben filosofen van oudsher aan het denken gezet. In de antwoorden op die vragen, met Plato en Descartes voorop, is het menselijk lichaam er eeuwen bekaaid vanaf gekomen....


03-09-2020

Op vleugels van de ziel

De symboliek van de vogel [Recensie] Lente en vogels – ze horen onafscheidelijk bij elkaar. De ooievaar keert terug op zijn nest.  De merel vliegt af en aan met takjes voor zijn nieuwe broedplek. Door het stadslawaai heen laat de lijster zijn gezang horen. De natuur doet zijn jaarlijks terugkerende werk. Als aankondiger van het voorjaar maakt de vogel deel...


01-09-2020

Zorg, een filosofische analyse

Is er nog ruimte voor echte zorg? [Recensie] De zorg is een grote bron van zorg. Misstanden in verpleeghuizen, te dure kinderopvang, stakende huisartsen, uitgeprocedeerde asielzoekers: het gaat in de zorg om problemen waar de politiek maar geen goede oplossingen voor kan vinden. Voor de moderne burger is zorg vooral een obstakel op zijn weg naar volledige zelfontplooiing in werk...


30-08-2020

De utopie van de vrije markt

De utopische inspiratie voor Alan Greenspan en Milton Friedman [Signalering] Met het definitieve echec van het communisme eind jaren tachtig leek het einde van de geschiedenis nabij. Geen botsing van wereldbeschouwingen meer, maar de vanzelfsprekende  alleenheerschappij van een neoliberaal kapitalisme dat in Reagan en Thatcher zijn politieke voortrekkers had. Privatisering, deregulering en marktwerking waren de toverwoorden die de weg naar...


24-08-2020

De onbekende Darwin

De wetenschapper van na On the Origin of Species [Signalering] Wie Charles Darwin zegt, zegt On the Origin of Species – de in 1859 verschenen verhandeling die als het begin van de moderne biologie kan gelden. Zijn naam en faam zijn zo sterk verbonden met deze briljante uiteenzetting over de mechanismen die aan de ontwikkeling van het leven ten grondslag...


24-08-2020

Ons feilbare denken

Een onvolmaakte systeem [Signalering] De mens is een rationeel wezen. Hij kan beargumenteren waarom hij iets doet, hij kan keuzes maken door alternatieven tegen het licht te houden. Hij kan zijn impulsen intomen, zijn emoties beheersen, zijn vooringenomenheden kapittelen, zijn eerste indrukken corrigeren. Hij heeft kortom het cognitieve vermogen om kritisch te zijn tegenover alles wat zich ‘zomaar’ aandient. Dit...


23-08-2020

Opnieuw beginnen

Metamorfosen in het bestaan [Signalering] Een nieuwe lente en een nieuw geluid. Witte bloesems, het eerste groen, jubelende vogels: opnieuw beginnen is de natuur eigen. Elk jaar weer. Het begin blijkt een herhaling te zijn: een nieuwe lente en een oud geluid. Dan de mens. Vrij om te kiezen en niet gebonden aan de cyclische tijd kan hij echt opnieuw...


23-08-2020

Ideeën die de wereld veranderden

De belangrijkste denkbeelden zijn al eeuwen oud [Recensie] Tegenover het instinct staat de geest: de bron van de denkbeelden waarmee de mens zich boven zijn natuurlijke staat verheft. En terwijl dieren niet anders kunnen dan hun instincten volgen, en als soort nauwelijks een ontwikkeling doormaken, stellen die denkbeelden de mens in staat de wereld en zijn positie daarin voortdurend te...


20-08-2020

Kloten van de engel

Over de natuurlijkheid van cultuur [Recensie] Tijs Goldschmidt kan niet erg goed salsadansen. Liever kijkt hij ernaar met de blik van een gedragsbioloog en duidt hij wat ziet: hoe hoogopgeleide onafhankelijke blanke vrouwen zich laten meevoeren door de soul en souplesse van veelal donkere mannen. Het spel van verleiding en seksuele selectie doet hem denken aan de strijd die kemphanen...


20-08-2020

De geschiedenis van de schoonheid

Schoonheidservaring door de eeuwen heen [Recensie] We kunnen de wereld benaderen als een geheel van middelen om onze verlangens te vervullen. Een boom is potentieel hout voor de kachel. In zijn gevoel voor schoonheid onttrekt de mens zich echter aan deze instrumentele verhouding. Iets noemen we mooi als we er behagen in scheppen, los van het feit of we het...


19-08-2020

Nacht en ontij

Duistere praktijken [Recensie] In de historische onderzoeken van het dagelijkse leven komt de nacht er bekaaid van af. Alsof er tussen zonsondergang en zonsopgang te weinig gebeurde om een studie naar de geschiedenis van het duister te rechtvaardigen. Niets is minder waar, zo blijkt uit het boek Nacht en ontij van de Amerikaanse historicus Roger Ekirch. Gebruikmakend van een stortvloed...


18-08-2020

De Wijde Wereld

Verlangen naar betekenis [Recensie] Hoe te leven in een wereld die niet meer als een zinvolle samenhang wordt ervaren? Waaraan kan de mens zijn leven afmeten als religie, politieke ideologieën en gemeenschappelijke idealen hun sturende functie verloren hebben? Wat kunnen grote woorden als God en Hemel, Eeuwigheid en Waarheid, Schoonheid en Troost nog betekenen nu ze niet meer verwijzen naar...


10-08-2020

Darwin

“Kapelaan van de duivel” [Recensie] Annie was ernstig ziek. Radeloos en machteloos waakte hij aan haar bed. Ver weg, in Down, werd zijn hoogzwangere vrouw, Emma, ondertussen heen en weer geslingerd tussen hoop en wanhoop. De woensdag na Pasen, terwijl het water met bakken uit de hemel kwam, had zijn dochter de ongelijke strijd tegen de natuur verloren: rond het...


10-08-2020

Vergeetboek

Over hoe vergeten werkt [Signalering] Dapper stapt je zoontje van anderhalf naast je voort. Als hij valt, krabbelt hij kalm weer op, met een groot geel herfstblad in zijn hand. Plots overvalt je een vreemd soort weemoedigheid: je beseft dat er van deze mooie wandeling niets bij hem zal achterblijven.  In zijn nieuwe boek bouwt Douwe Draaisma voort op zijn...


10-08-2020

Reuzen van de Lage Landen

Met Robbert Dijkgraaf op zoek naar de grootte natuurwetenschappers [Signalering] Het zal weinigen ontgaan zijn dat Robbert Dijkgraaf ons land zal verlaten om in Princeton directeur te worden van een prestigieus onderzoeksinstituut. De mediagenieke professor nam onlangs afscheid als president van de KNAW, kreeg een lintje van de koningin en hekelde in zijn slotlezing en passant ook nog het karige...


03-08-2020

De voetprintariër

Begint een beter milieu bij jezelf? [Recensie] Het is de meeste mensen inmiddels wel duidelijk: het gaat niet goed met de aarde. Problemen en crises alom. De uitstoot van broeikasgassen, de klimaatverandering, de afname van de biodiversiteit, de overbevissing van de oceanen, de afkalving van de ijskappen op de polen, de uitputting van de landbouwgronden, verschroeiende droogte, vernietigende overstromingen, etc....


03-08-2020

De aap in ons

‘Je lijkt wel een aap!’ [Recensie] Wie goed naar mensapen kijkt, herkent zichzelf. Hun opwinding, hun gedrag weerspiegelt wat ons bezighoudt en motiveert. Studie van apen leert ons ook over onszelf, over wie we eigenlijk zijn en waarom – van primatologie naar antropologie is maar één (niet eens zo’n grote) stap. Zie hier de inzet van Frans de Waals nieuwste...


03-08-2020

Blikwisselingen

Wetenschap als een maatschappelijk fenomeen [Recensie] Als hoogleraar mathematische fysica houdt Robbert Dijkgraaf zich bezig met lichtjaren en de oorsprong van de tijd, duikt hij in zwarte gaten en donkere materie, en probeert hij het gegeven van het uitdijende heelal in overeenstemming te brengen met een begrip van de kleinste deeltjes. De snaartheorie is zijn intellectuele uitdaging. Alleen de grootste...


03-08-2020

Ontregelde geesten

Eponiemen uit de hersenwetenschap [Recensie] Eind november 1901 wordt in Frankfurt een vrouw opgenomen in een inrichting. Ze is verward, en lijdt aan slapeloosheid. Ze herkent haar eigen man niet meer en haar geheugen laat haar in de steek. De volgende dag heeft de neuropatholoog Alois Alzheimer een gesprek met haar en noteert als eerste zin op de ziektestaat ‘Zit...


03-08-2020

De betoverende werkelijkheid

Richard Dawkins laat zien hoe fascinerend wetenschap is [Signalering] Vaak is gezegd dat wetenschappelijk onderzoek en empirische kennis de wereld heeft onttoverd. Om te vatten hoe de werkelijkheid – tot in het onvoorstelbaar grote en kleine toe – in elkaar zit, is een beroep op magische verklaringen en religieus-mythische vertellingen achterhaald. Het verhaal van de schepping is vervangen door de...


03-08-2020

Breinfabels

Mythen over de werking van de hersenen ontzenuwd [Signalering] We gebruiken maar tien procent van onze hersenen. Vrouwen kunnen beter multitasken omdat hun hersenhelften beter met elkaar communiceren dan die van mannen. Een depressie is het gevolg van een tekort aan serotonine in de hersenen. En van luisteren naar Mozart word je slimmer. Wie deze met wetenschappelijke pretenties omgeven zinnen...


31-07-2020

Aal

Debuut van Wilfried de Jong overtuigt niet op elke pagina [Recensie] Een bekende Nederlander zijn wil nog wel eens helpen om een boek uitgegeven te krijgen dat anders zoals de meeste andere boeken in het stadium van het manuscript zou zijn blijven steken. Want er mag dan schrikbarend veel gepubliceerd worden, de meeste romans en verhalen komen nog steeds niet...


27-07-2020

Het verhaal van onze voorouders

Een pelgrimstocht naar de oorsprong van het leven [Recensie] In de geschiedenis van het leven is de tijd van het bestaan van de menselijke soort niet meer dan een spreekwoordelijke oogwenk. De levensoorsprong is gedateerd op meer dan 3,5 jaar miljard geleden, ‘wij’ zijn er nog maar hooguit tweehonderdduizend jaar. Geen schepping in zeven dagen, maar een ontwikkeling die zich...


27-07-2020

De oorsprong

Over het ontstaan van het leven en alles eromheen [Recensie] De vraag naar de oorsprong van alles heeft de mens van oudsher geïntrigeerd. Wat ligt er aan ons bestaan op aarde ten grondslag? Wat verklaart de aarde zelf? Waarom is er eigenlijk leven? En waar komen al die sterren vandaan die zo ver van ons afstaan dat we ze als...


21-07-2020

Ziektemakers

Hoe wij tot patiënt gemaakt worden [Recensie] Wie ziek is gaat naar de dokter. In het voorkomende geval schrijft die een recept uit. Met de pilletjes bestrijd je de kwaal tot je weer beter bent. En het leven herneemt zijn gezonde gang. Niets is minder waar als het aan de moderne geneeskunde ligt, aldus de Duitse wetenschapsjournalist Jörg Blech. Voor...


20-07-2020

Het voedselbos

Permacultuur in Groesbeek [Recensie] Volkskrant-journalist Mac van Dinther was naar eigen zeggen nogal sceptisch toen hij inging op de uitnodiging van Wouter van Eck om eens een kijkje te nemen in Ketelbroek. Een stuk grond van niet meer dan tweeënhalve hectare, dicht bij Groesbeek, een plaatsje onder Nijmegen, waar op een andere manier aan landbouw werd gedaan. Een voedselbos. Weer...


20-07-2020

Leeg

Uitgevist [Recensie] Zie hoe vissen zich – overvloedig kuit schietend – voortplanten en je denkt al gauw dat de wereldzeeën een onuitputtelijke voedselbron vormen. Dan heb je echter buiten de mens gerekend. De laatste decennia is de populatie van een aantal belangrijke soorten vissen in grote delen van de wereld gedecimeerd, zo luidt onderzoeksjournalist Charles Clover [2005/red.] de noodklok. Overbevissing...


20-07-2020

De onzichtbare vrouw

De rol van mannen en vrouwen in de prehistorie [Recensie] Miljoenen jaren oud is de geschiedenis van de menselijke soort. Aan de hand van fossielen en skeletresten is het mogelijk die langzame evolutie naar de homo sapiens , het rechtop lopende en denkende wezen dat wij zijn, te reconstrueren. Het bekken kantelde, het brein werd groter, de tanden en kiezen...


14-07-2020

Fantoomgroei

Hoe de rijken rijker en de armen armer worden [Recensie] In onzekere tijden staat één waarheid altijd ferm overeind: de economie moet groeien. Hoe meer hoe beter. Meer producten, meer diensten, meer werk, meer geld, meer investeringen, meer armslag voor de overheid enz. Alleen zo komen we verder met zijn allen. Als de economie groeit, gaat het goed met het...


13-07-2020

Hersenspinsels

Het marginale verschil tussen gek en normaal [Recernsie] Psychisch gestoorden staan ver van ons, normale mensen, af. Terwijl voor de eersten de waan de werkelijkheid is geworden, laten wij ons niet gek maken en nemen we de wereld zoals die is. Dat willen we althans graag geloven. Hoogleraar cognitieve neuropsychiatrie André Aleman weet dit geloof in zijn boek Hersenspinsels doortastend...


13-07-2020

De bij

Cultuurgeschiedenis van een ijverig beestje [Recensie] De mens heeft over het algemeen niet veel op met insecten. Afkeer of onverschilligheid is hun deel. Mieren, spinnen, wespen, muggen, kakkerlakken, fruitvliegjes – alleen een aantal biologen zullen er hun hart aan ophalen. Naast de vlinder met zijn kortstondige etherische schoonheid vormt de bij een belangrijke uitzondering. Sterker, weinig dieren hebben in de...


12-07-2020

Emilie & Voltaire

Een liefdesgeschiedenis in de Verlichting [Recensie] Wie kent Voltaire niet – ook al is het alleen maar van naam? Briljant auteur uit de 18de eeuw, grondlegger van het Verlichtingsdenken en tegenwoordig nog steeds erbij gehaald als de waarde van de vrijheid van meningsuiting verdedigd moet worden. Roem die de tijd trotseert is hem ten deel gevallen, zijn laatste rustplaats is...


06-07-2020

Een kleine geschiedenis van bijna alles

De zoektocht naar kennis [Recensie] Het is misschien wel hét wonder van de evolutie: dat ze een wezen heeft voortgebracht dat in hoge mate in staat is om stap voor stap, via ‘trial and error’, te gaan begrijpen, wat de evolutie heeft mogelijk gemaakt, hoe ze verlopen is en hoe ze samenhangt met alles wat er is: het onmetelijk grote...


06-07-2020

Het elektrisch universum

Een geschiedenis van de elektriciteit [Recensie] Wat hebben de telefoon en Prozac gemeen? Elektriciteit. Dat we met iemand kunnen praten die honderden kilometers van ons vandaan woont en dat antidepressiva stemmingen kunnen verbeteren: het is allebei te danken aan elektrische krachtgolven die op macro- en microniveau werkzaam zijn. Maar hoewel die golven al zo oud zijn als het universum zelf,...


06-07-2020

Gepaste emoties

De invloed van cultuur op ons gevoelsleven [Recensie] Je hoeft niet lang te zoeken om het grote belang van emoties in onze samenleving te illustreren. In de internet- en de tv-cultuur heerst het ongebreidelde sentiment. De haat-mail is het vanzelfsprekende antwoord op een beargumenteerde opinie. Het voeden van de angst voor de islam blijkt een effectief middel om politiek mee...


29-06-2020

Vrijen, Slapen, Eten, Drinken, Dromen

Luisteren naar de stem van je lichaam [Recensie] U bent uw lichaam. Deze droge maar vérstrekkende constatering ten spijt weten we eigenlijk maar bar weinig van de wijze waarop dit lichaam dag in dag uit zijn levensfuncties uitvoert. Van het uiterlijk – en wat je eraan kunt doen – kunnen we geen genoeg krijgen, de interesse voor wat zich binnen...


27-06-2020

De man en zijn wielerverhalen

Dertig jaar columns en korte verhalen van Wilfried de Jong [Recensie] Een Tourloze zomer. Het is een van de vele gevolgen van het coronavirus dat de wereld vanaf het vroege voorjaar in zijn greep heeft. Pas op 29 augustus zal de Ronde alsnog van start gaan, mits de situatie het toelaat. Het zal nog een hele toer worden voor de...